COP31 ZIRVASI

Güneş ALTUNER

Antalya, 13 Kasım 2026

Özet: Bu makale, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nı (COP31) söylemleri üzerinden değil, uygulamaları üzerinden sorgulamaktadır. Liderler Zirvesi’ne katılan ve katılmayan ülkeler, zirvenin kurumsal ortakları ve bu ortakların çevre sicilleri, fosil yakıt lobisinin zirvedeki varlığı, özel jet trafiği, Antalya’da uygulanan ulaşım kısıtlamaları ve masadaki başlıca girişimler açık kaynaklardan derlenen verilerle ele alınmaktadır. Makale, zirvenin insanlıktan çok şirket çıkarlarına hizmet ettiğini savunmakta; su, deniz yetki alanları, doğal bitki örtüsü, doğal tarım, erozyonla mücadele, kompost ve ortak yaşam başlıklarında yerelden işleyen bir yol haritası önermektedir.

Anahtar Kelimeler: COP31, Antalya, iklim zirvesi, yeşil aklama, karbon ayak izi, fosil yakıt lobisi, yerel çözümler

1. Giriş

Antalya’da on iki gün sürecek bir sahne kuruldu. Adı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı, kısaca COP31. 9 Kasım’da EXPO alanında perde açıldı, 20 Kasım’da kapanacak. Kayıtlı katılımcı sayısı 96 bini aştı; BM Sekretaryası bu toplantının tarihin en kalabalık iki iklim zirvesinden biri olacağını şimdiden söylüyor. Yüz bine yakın insan, iki yüze yakın heyet, binlerce oturum, yüzlerce pavilyon. Ve tek bir soru: Bu kalabalık kimin için toplandı?

Ben bu soruyu Antalya’da yaşayan, bu şehrin suyunu içen, yolunu kullanan, toprağına basan biri olarak soruyorum. Zirvenin söylediklerine değil, yaptıklarına bakarak soruyorum. Çünkü “Ayinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz/Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde”. Otuz bir yıldır söz dinliyoruz. Otuz bir yıldır aynı cümleler, aynı aile fotoğrafları, aynı alkışlar. Atmosferdeki karbon ise bu otuz bir yılın her birinde bir öncekinden fazla. Bir toplantı otuz bir kez yapılıp da toplandığı derdi her seferinde büyütüyorsa, o toplantının asıl işinin o dert olmadığını düşünmek hakkımızdır.

Bu yazının başlığı o yüzden sert. Zırva, anlamı boşaltılmış sözdür. Antalya’da kurulan sahnenin dekoru yeşil, ışığı mavi, sloganı insanlık. Sahnenin arkasına geçtiğinizde ise fatura başka isimlerin çıkarlarına kesilmiş.

2. Gelmeyenlerin anlattığı

Bir toplantının ciddiyeti, masada kimin oturduğuyla ölçülür. 11 ve 12 Kasım’daki Liderler Zirvesi için açıklanan rakam 95 ülkeden 102 liderdi. Kulağa hoş geliyor. Ama listeyi bir de tersinden okuyun.

Amerika Birleşik Devletleri yönetimi Antalya’ya resmî heyet göndermedi. Çin’in devlet başkanı gelmedi, ülkesini yardımcısı temsil etti. Rusya lider düzeyinde yoktu. Almanya Şansölyesi gelmedi. Fransa Cumhurbaşkanı gelmedi; Paris’in gerekçesi ateşkes anma törenleri ve başka bir zirveydi. İtalya Başbakanı gelmedi. Kanada ve Japonya başbakanları gelmedi. Yedi büyük sanayi ülkesinden kürsüye çıkan tek hükümet başkanı İngiltere’ninkiydi. Avrupa Birliği adına Komisyon Başkanı oradaydı; Brezilya, İran, Azerbaycan ve Avustralya liderleri de salondaydı.

Şimdi düşünelim. Dünyanın havasını en çok kirleten ekonomilerin liderleri bu masayı kendi takvimlerinde bir anma töreninin gerisine koyuyorsa, o masada alınan kararların kimi bağlayacağını sanıyoruz? Gelmeyenler aslında en dürüst cümleyi kurmuş oldular: Bu toplantının sonucunu ciddiye almıyoruz. Geriye, bedelini ödemediği bir kirliliğin vicdan azabını yüklenmesi istenen ülkeler ve o vicdan azabını finansal ürüne çevirmeye hazır kurumlar kaldı.

Ev sahipliğinin hikâyesi de öğreticidir. Türkiye ile Avustralya adaylıkta uzun süre karşı karşıya durdu; düğüm geçen yıl kasımda Avustralya’nın çekilmesiyle çözüldü. Zirve Antalya’da yapılıyor ama müzakere başkanlığını Avustralyalı bakan yürütüyor. O Avustralya’nın başbakanı Antalya kürsüsündeki konuşmasında fosil yakıt sözünü bir kez olsun ağzına almadı. Müzakereyi yöneten ülke, müzakerenin konusunu telaffuz edemiyor. Bundan daha açık bir itiraf olabilir mi?

3. Parayı veren düdüğü çalar

Zirvenin resmî sitesindeki ortaklar sayfası, bu yazının en sağlam belgesidir. Orada kimlerin adı yazıyorsa, sahnenin sahibi odur.

En üst basamakta, küresel iş ortağı sıfatıyla Koç Holding duruyor. Aynı holding, Türkiye’nin en büyük petrol rafinericisi Tüpraş’ın sahibidir. Küresel bankacılık ortağı BBVA ve Garanti BBVA, teknoloji ortağı Türk Telekom, kamu ayağında TOKİ. Ana ortaklar arasında kamu bankaları ve küresel havayolu ortağı olarak Türk Hava Yolları. Elektrifikasyon ortağı Sabancı Holding. Sürdürülebilir dönüşüm ortağı Cengiz Holding. İklim destekçileri arasında Limak, IC Holding, Rönesans, Sinpaş ve çimento, inşaat, enerji sektörlerinden uzun bir liste.

Bu isimlerin sicilini ben yazmıyorum; mahkeme dosyaları, ÇED raporları ve köylülerin tutanakları yazıyor. Limak ile IC İçtaş’ın ortak şirketi, Milas’taki Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerine linyit yetiştirmek için 2023 yazında Akbelen Ormanı’nda kesim yaptı; maden sahası sonra zeytinliklere ve tarım arazilerine doğru genişledi. Cengiz Holding, Çanakkale’deki ithal kömürlü Cenal santraline 1.050 megavatlık yeni bir ünite eklemek için başvurmuş durumda; aynı grubun adı Artvin Cerattepe’deki bakır madeniyle, Hasankeyf’i sular altında bırakan Ilısu Barajı’yla, İkizdere’deki taş ocağıyla anılıyor. TOKİ betonun, havayolu kerosenin, banka ise bütün bunlara açılan kredinin adıdır.

Zirve açılırken İkizköy’ün muhtarı liderlere seslendi: Antalya’ya değil, Akbelen’e gelin. Kimse gitmedi. Aynı günlerde EXPO alanında bir zeytin fidanı dikildi ve fotoğrafı bütün ajanslara servis edildi. Bir fidanın dikildiği karede, binlerce ağacın söküldüğü Milas yoktu. İşte algı budur: Bir ağaç dikersin, bir ormanı unutturursun.

Tuhaf olan şu ki, on yedi kuruluştan oluşan yerli bir iklim ağı Türkiye pavilyonunda etkinlik yapmak istediğinde reddedildi. Aynı günlerde zirvenin pek çok oturumunda fosil yakıt şirketlerine, doğal gaz derneklerine yer bulundu. Zirve öncesinde Antalya’da hak savunucuları gözaltına alındı. Kapı parayı verene açık, itiraz edene kapalı.

4. Karbon ayak izi kimin ayağında

Karbon ayak izi kavramı bize bir vicdan muhasebesi olarak sunuldu. Poşetini say, duşunu kısalt, etini azalt, uçağa binerken utan. Kavramın kitlelere mal edilmesinde büyük petrol şirketlerinin reklam bütçelerinin payı bugün artık bilinen bir hikâyedir. Hesap basittir: Suç bireye yazılırsa, sanayiye ve finansa sıra gelmez.

Antalya bu ikiyüzlülüğün canlı sergisi oldu. Uluslararası bir yardım kuruluşunun uçuş takip verilerinden çıkardığı hesaba göre 7 Kasım’dan liderler zirvesine kadar Antalya Havalimanı’na 87 özel jet indi; tahmini salım 777 ton karbondioksit. Geçen yıl Belém için kaydedilen sayı 66’ydı. Jetlerin hepsinin zirve yolcusu taşıdığı doğrulanamıyor, bunu da not edelim; ama trafiğin zirve günlerinde katlandığı ortada. Sana bisiklet öneren, kendisi için pist ayırtıyor.

Salonlara gelince. Yaklaşık 450 kuruluşun oluşturduğu bir koalisyonun BM kayıtlarından yaptığı dökümde, fosil yakıt çıkarlarını savunan 103 şirket ve grubun Antalya’ya heyet gönderdiği görülüyor; bunların altmış kadarı sektör birliği, on altısı petrol, gaz ve kömürü finanse eden büyük bankalar. Zirvenin müzakere başkanı Avustralya’nın heyetindeki 218 iş dünyası temsilcisinden 43’ü fosil yakıt sektörüyle bağlantılı. İtalya, heyetine bu sektörden elli kişi yazdırdı. Geçen yılki zirvede her yirmi beş katılımcıdan biri fosil yakıt lobicisiydi. BM Genel Sekreteri bile Antalya kürsüsünden dinozorların lobisi yoktu, fosil yakıtların var demek zorunda kaldı.

Bir de sahnenin genç yüzleri var. Yıllardır bu zirvelere gitmeyen İsveçli aktivist Antalya’da yeniden göründü ve müzakerelerin lobicilerle dolu bir ikiyüzlülük olduğunu söyledi. Söylediği doğru. Benim sorum başka: Bu öfke yıllardır kimin kamerasıyla çekiliyor, kimin ekranında yayılıyor, hangi vakıfların salonlarında alkışlanıyor? Sistemi eleştiren ses, sistemin ana haber bülteninde bu kadar rahat yer buluyorsa, o ses sistemin emniyet supabı olmuş demektir. Öfke boşaltılır, kalabalık rahatlar, düzen yerinde kalır. Samimiyeti sözle değil sonuçla ölçerim. Bu figürler yıllardır sahnede; salonlardaki lobiciler de, pistteki jetler de yerli yerinde duruyor.

5. Antalyalının payına düşen

İklim için toplananların bu şehre ilk hediyesi kapalı yol oldu. Valiliğin duyurularını alt alta koyun: 9-13 Kasım arasında sabah altıdan gece ona kadar ağır taşıtlara ve şehirler arası yolcu araçlarına güzergâh yasağı. 10-12 Kasım’da D-400’ün havalimanı ile Belek arasındaki on sekiz kilometresinde özel trafik düzeni; yolun bir yarısı konvoylara, öbür yarısı iki yönlü olarak halka. 11 Kasım sabahı yedi buçuktan öğlene kadar Liderler Yolu tamamen kapalı. Belirlenen güzergâhlarda motosiklete, elektrikli bisiklete, bisiklete yasak. EXPO Bulvarı yalnızca resmî araçlara ve zirve servislerine açık. Liderler gitti, tedbir bitmedi; 14-21 Kasım için yeni bir kısıtlama paketi açıklandı.

İronisi büyük: İklim zirvesi, bisikleti yoldan çıkarıp konvoya yol verdi. Zirvenin kendi ulaşımı da aynı düğüme takıldı. Açılıştan bir gün önce yol kapatmaları yüzünden sekiz servis hattı durdu, organizasyon katılımcılardan e-postayla özür diledi.

Serik’ten işine giden işçi, serasından hale mal taşıyan üretici, hastane randevusuna yetişmeye çalışan yaşlı, uçağını kaçıran yolcu bu on iki günün görünmeyen sponsorlarıdır. Onların kaybettiği saatin, yaktığı fazladan mazotun hesabını tutan bir karbon sayacı yok.

6. Masadaki dosyalar kime çalışıyor

Antalya’nın vitrin projesi 35’e 35 adını taşıyor: Elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payı bugünkü yüzde 23 dolayından 2035’te yüzde 35’e çıkarılacak. İlk bakışta masum. İkinci bakışta iki eksik göze çarpıyor. Taahhüt hukuken bağlayıcı değil. Ve o elektriğin neyle üretileceğini söylemiyor. Türkiye’nin elektriğinin üçte biri hâlâ kömürden geliyor, o kömürün üçte ikisi ithal. Kaynağı değişmeyen bir elektrifikasyon, bacayı şehirden alıp santrale taşımaktır. Kazanan ise bellidir: şebeke kuran, batarya satan, araç satan, kredi veren. Zirvenin elektrifikasyon ortağının bir enerji holdingi olması tesadüf sayılmaz.

Açılış gününde Türkiye yeni petrol keşiflerini duyurdu. Aynı hafta, aynı şehir, aynı hükümet. Bir yanda fosilden çıkış kürsüsü, öbür yanda yeni kuyu müjdesi. Türkiye’nin 2035 hedefi salımların 2038’e kadar artmasına izin veriyor; Çanakkale ve Afşin-Elbistan için yeni kömür üniteleri planlanıyor. Brezilya’nın masaya getirdiği fosil yakıtlardan çıkış yol haritasına iki ev sahibinin, Türkiye ile Avustralya’nın verdiği cevap kısa ve yuvarlak kaldı.

Zirvenin en hararetli başlığı finansman. Kim, kime, ne kadar, hangi şartla? Bu sorunun cevabı hibe ise yardımdır, kredi ise borçtur. Yoksul ülkeye iklim adına açılan kredi, yeni bir bağımlılık senedidir; teminatı da çoğu zaman o ülkenin suyu, madeni, limanıdır. Zirve sürerken altı yüz yöneticinin katıldığı iş forumunda Türkiye ile Çin arasında güneş, rüzgâr ve depolama için on beş milyar dolarlık anlaşma duyuruldu. İklim konferansı ile ticaret fuarı arasındaki çizginin nerede bittiğini ben göremiyorum.

Karbon piyasaları da aynı mantığın ürünüdür. Kirletme hakkı alınıp satılan bir mala dönüştüğünde, kirletmek yasak olmaktan çıkar, pahalı olur. Pahalı olanı da zengin öder ve kirletmeye devam eder. Sıfır atık, döngüsel ekonomi, dirençlilik gibi başlıkların hepsi kendi başına doğru sözlerdir. Mesele sözde değil, sözün kimin elinde olduğundadır. Aynı kelime bir köy kadınının ağzında hayattır, bir holdingin sürdürülebilirlik raporunda süs.

Bunun için hükmümü açık yazıyorum: Bu zirve, insanlığa karşı işleyen küresel şirket düzeninin kendi elemanlarına hazırlattığı bir duyarlılık manifestosudur. İnsanlığa hizmet eden cümleleri vardır; ama imzası şirketlere aittir.

7. Gerçek doğaseverin yol haritası

Eleştirmek yetmez. Zirveyi zırva ilan edip evine dönen de sahnenin bir başka seyircisidir. Doğaya saygısı olan insanın işi, bu salonlarda vitrin malzemesi yapılan her başlığı kendi toprağında gerçeğe çevirmektir. Benim önerdiğim yol yukarıdan aşağıya değil, aşağıdan yukarıya işler.

Su. Su havzasıyla yönetilir, il sınırıyla değil. Her havzada yeraltı suyunun seviyesi düzenli ölçülmeli ve o veriye köylü de ulaşabilmelidir. Vahşi sulamadan damlaya ve yağmurlamaya geçiş, hiçbir zirve bildirisinin sağlayamayacağı tasarrufu sağlar. Dere yatağına santral, sulak alana otel, kaynağın başına şişeleme tesisi izni verildiği sürece su konuşmak boş sözdür. Kaynak kimin denetimindeyse gelecek onundur; bu yüzden kaynağın denetimi yerelde, o suyu içenlerde kalmalıdır.

Deniz yetki alanları. Deniz, haritada çizilen bir hak olduğu kadar içinde yaşayan bir varlıktır. Doğu Akdeniz’de yetki alanlarımızı savunmak, o suların altındaki deniz çayırlarını, balık stokunu, kıyıdaki yuvalama kumsallarını korumakla tamamlanır. İçi boşalmış bir denizin egemenliği kâğıt üzerinde kalır. Kıyı yapılaşması, arıtılmadan verilen atık su ve kontrolsüz avcılık, hiçbir yabancı donanmanın veremeyeceği zararı her gün veriyor.

Doğal kaynaklar ve bitki örtüsü. Orman kereste deposu, mera boş arazi, maki işe yaramaz çalılık değildir. Her birinin toprağı tutan, suyu süzen, yangını yavaşlatan bir görevi vardır. Maden ve enerji ruhsatı verilirken sorulacak ilk soru kaç megavat değil, o yerde yüz yıl sonra ne kalacağı olmalıdır. Yenilenebilir enerji de bu sorudan muaf değildir; zeytinliğin üstüne kurulan güneş tarlası yeşil değildir.

Doğal tarım ve toprak. Yerli tohum bir folklor meselesi değil, bağımsızlık meselesidir. Tohumu, gübresi, ilacı dışarıdan gelen çiftçi kendi tarlasında kiracıdır. Münavebe, yeşil gübreleme, nadas ve hayvancılıkla bitkisel üretimin yeniden birleştirilmesi toprağın organik maddesini geri getirir. Toprağı diri olan köy, kuraklığı da seli de daha az hasarla atlatır.

Erozyon ve bilinçli ağaçlandırma. Fidan dikmek tören değildir. Yanlış yere dikilen yanlış tür, dikilmemiş fidandan daha zararlıdır. Her bölgenin kendi iklimine, toprağına ve yangın gerçeğine uygun türleri vardır; yamaçta teraslama ve örtü bitkisi çoğu zaman ağaçtan önce gelir. Tek tür ibreli plantasyon yerine karışık, yöreye ait türlerle kurulan ve en az beş yıl bakımı üstlenilen sahalar gerekir. Dikilen fidan sayısı değil, beşinci yılda yaşayan fidan sayısı açıklanmalıdır.

Kompost ve geri dönüşüm. Evlerimizden çıkan çöpün yarıya yakını organik atıktır ve çöp değil, toprağın gıdasıdır. Mahalle ölçeğinde kompost alanları, site ve köy ölçeğinde ayrı toplama, belediye parklarında bu kompostun kullanılması için ne uluslararası fona ne sponsora ihtiyaç vardır. Bir mahallenin sebze kabuğu, aynı mahallenin bostanına dönebilir.

Ortak yaşam. Bütün bunların taşıyıcısı örgütlü insandır. Bu toprakların imecesi, ahiliği, köy ortak malı ve kooperatif geleneği bize dışarıdan ithal edilecek bir model bırakmıyor. Birlikte üreten, ürettiğini paylaşan, tüketeceğini yakınından alan topluluklar çoğaldıkça komün yaşam kendiliğinden, doğal yoldan gelişecektir. Buna inanıyorum. Çünkü bilgisi, birikimi ve el becerisi olan insan sayısı arttıkça, hiçbir şeytani tasarım o topluluğu teslim alamaz. Tohum saklamayı, su bulmayı, toprağı okumayı, ekmeğini yapmayı bilen insan şantaja gelmez.

8. İnsan kalmak

Suyun, denizin, toprağın, ormanın, tohumun, atığın konuşulduğu her kürsü kıymetlidir. Bu başlıkların zirvelerde gösteriş malzemesi olmaktan çıkıp gerçekten insana ve doğaya hizmet eden bir yapıya dönüşmesini canı gönülden diliyorum. Dileğim samimidir; ama dilek, uyanıklığın yerini tutmaz.

İkiyüzlülüğün ve art niyetin kurduğu tuzak, en çok iyi niyetli insanı avlar. Bu yüzden bu konulara hâkim olmak zorundayız. İyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan, güzeli çirkinden ayırabilmek için kimin kiminle, nerede, ne iş yaptığını bilmek zorundayız. Ortaklar listesini okumak, ÇED dosyasını açmak, ruhsat haritasına bakmak, bir taahhüdün bağlayıcı olup olmadığını sormak zorundayız. Kulağımız söylenende değil, gözümüz yapılanda olmalı.

İnsanlığın elendiği bir dönemden geçiyoruz. Elek sallanıyor; kimin üstte kalacağını sloganlar değil, bilgi, emek ve vicdan belirleyecek. İnsanın insanca yaşayabilmesi için önce insan olarak kalması gerekir. Bunun için daha çok okuyacak, daha çok üretecek, daha çok dayanışacak, kısacası daha çok çalışacağız.

Antalya’daki sahne 20 Kasım’da sökülecek. Pavilyonlar toplanacak, konvoylar gidecek, yollar açılacak. Geriye bu şehrin suyu, denizi, toprağı ve biz kalacağız. Asıl zirve o gün başlar.

Kaynaklar

Erişim tarihi: 13 Kasım 2026.

Sponsorlar ve şirket sicilleri

[1]     Milli Gazete, “COP31 sponsorları kimler, hangi şirketler destek veriyor?” https://www.milligazete.com.tr/cop31-sponsorlari-kimler-hangi-sirketler-destek-veriyor-2026-antalya-iklim-zirvesi-sponsorlari-ve-ortaklarinin-tam-lis

[2]     Karar, “COP31 sponsorları kimler, zirveye hangi şirketler destek veriyor?” https://www.karar.com/guncel-haberler/cop31-sponsorlari-kimler-zirveye-hangi-sirketler-destek-veriyor-limak-2083915

[3]     Cumhuriyet, “Zirvede para kavgası” https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/antalya-da-baslayan-cop31-de-iklim-finansmani-tartismalarin-ana-maddesi-haline-donustu-zirvede-para-kavgasi-2554884

[4]     soL Haber, “COP31’e kimler sponsor?” https://haber.sol.org.tr/haber/cop31e-kimler-sponsor-dogayi-tahrip-eden-sirketler-iklim-zirvesinde-vitrine-cikiyor-415500

[5]     Geneva Solutions, “Controversial partners and coal plans: how green can Turkey’s Cop31 be?” https://genevasolutions.news/science-tech/controversial-partners-and-coal-plans-how-green-can-turkey-s-cop31-be

[6]     T24, “COP31: Çevre savunucuları seslerini nasıl duyuracak?” https://t24.com.tr/cevre/cop31-cevre-savunuculari-seslerini-nasil-duyuracak,1356393

[7]     Gazete Oksijen, “Akbelen köylülerinden COP31 liderlerine çağrı” https://gazeteoksijen.com/turkiye/akbelen-koylulerinden-cop31-liderlerine-cagri-antalyaya-degil-buraya-gelin-295405

[8]     Human Rights Watch, “Türkiye: COP31’in Ev Sahibinden Çevre Savunucularına Baskı” https://www.hrw.org/tr/news/2026/10/13/turkiye-cop31-host-curbs-environment-defenders

[9]     Karar, “Antalya’da COP31 heyecanı: Dünya liderleri zirvede buluştu” (zeytin fidanı) https://www.karar.com/guncel-haberler/antalyada-cop31-heyecani-dunya-liderleri-zirvede-bulustu-2083593

Katılanlar ve katılmayanlar

[10]   Euronews Türkçe, “COP31’de gözler dünya liderlerinde: Kimler Antalya’ya gelmedi?” https://tr.euronews.com/2026/11/11/cop31de-gozler-dunya-liderlerinde-kimler-antalyaya-gelmedi

[11]   Antalya Körfez, “COP31 Antalya’ya hangi ülkelerin liderleri katılmadı?” https://www.antalyakorfez.com/cop31-antalyaya-hangi-ulkelerin-liderleri-katilmadi

[12]   Aksiyon, “Antalya’da COP31 liderler zirvesi” (95 ülke, 102 lider) https://www.aksiyon.com.tr/antalya-da-cop31-liderler-zirvesi-6-kitadan-liderler-iklimde-uygulamayi-vurguluyor-392348

[13]   Gazete Oksijen, “Antalya’da düzenlenen COP31’e ABD katılmadı” https://gazeteoksijen.com/new-york-times/antalyada-duzenlenen-cop31e-abd-katilmadi-abd-sacmaliklara-inanmiyor-295637

[14]   Daily Ummah, “Antalya’daki kritik zirvede şok: Liderler tek tek vazgeçti” (G7, Fransa’nın gerekçesi) https://dailyummah.com/antalyadaki-kritik-zirvede-sok-liderler-tek-tek-vazgecti/

[15]   Okur Medya, “COP31 Antalya’ya dünya liderleri neden katılmadı?” (Rusya) https://www.okurmedya.com/cop31-antalyaya-dunya-liderleri-neden-katilmadi-serafettin-kilictan-dikkat-ceken-elestiri-4443993

[16]   The Guardian, “Turkey to host Cop31 climate conference after Australia drops push to hold it in Adelaide” https://www.theguardian.com/australia-news/2025/nov/20/turkey-to-host-cop31-climate-conference-after-australia-drops-push-to-hold-it-in-adelaide

[17]   The Conversation, “‘A clear call for climate action’: Bowen defends Albanese at COP31” https://theconversation.com/a-clear-call-for-climate-action-bowen-defends-albanese-at-cop31-296545

Lobiciler, özel jetler, aktivistler

[18]   Gazete Oksijen, “COP31’de fosil yakıt sektörü: 100’den fazla şirket ve grup zirveye katıldı” https://gazeteoksijen.com/surdurulebilir-yasam/cop31de-fosil-yakit-sektoru-100den-fazla-sirket-ve-grup-zirveye-katildi-295995

[19]   Bluewin, “Environmental Groups Criticize the Oil Lobby’s Influence on the Climate Summit” (96 bin kayıtlı katılımcı) https://www.bluewin.ch/en/news/environmental-groups-criticize-the-oil-lobby-s-influence-on-the-climate-summit-li.3672380

[20]   Assam Tribune, “Turkey, Australia face credibility challenge over fossil fuel lobbying” (Transparency International analizi) https://assamtribune.com/international/turkey-australia-face-credibility-challenge-over-fossil-fuel-lobbying-1622766

[21]   Corporate Europe Observatory, “EU still bringing too many fossil fuel lobbyists to COP” https://corporateeurope.org/en/2026/11/eu-still-bringing-too-many-fossil-fuel-lobbyists-cop-despite-public-pressure

[22]   Gıda Bülteni, “87 özel jetli COP31’de israfı önleme çağrısı” (Oxfam açıklaması) https://www.gidabulteni.com/gundem/87-ozel-jetli-cop31de-israfi-onleme-cagrisi/4400

[23]   PolluterJet, canlı özel jet sayacı https://cop.polluterjets.com/

[24]   Latin Times, “Greta Thunberg returns to COP after four years” https://www.latintimes.com/greta-thunberg-returns-cop31-fossil-fuel-lobbyists-601245

Antalya’da ulaşım

[25]   Milliyet, “COP31 yol durumu haritası” https://www.milliyet.com.tr/galeri/cop31-yol-durumu-haritasi-10-12-kasim-2026-cop31-zirvesi-antalyada-hangi-yollar-kapali-alternatif-guzergahlar-nasil-7697435

[26]   Milli Gazete, “Antalya’da hangi yollar kapalı?” https://www.milligazete.com.tr/antalyada-hangi-yollar-kapali-cop31-trafige-kapali-yollar-listesi-d-400-havalimani-ve-belek-alternatif-guzergahlari

[27]   Doğayı Dinle, “10 Kasım Antalya kapalı yollar” (bisiklet ve motosiklet kısıtlaması) https://www.dogayidinle.com/cevre-ve-iklim/10-kasim-antalya-kapali-yollar-cop31-nedeniyle-hangi-yollar-kapali-alternatif-guzergahlar-neler/9953

[28]   BirGün, “Antalya’da COP31 için yeni tedbirler açıklandı” (14-21 Kasım) https://www.birgun.net/haber/antalya-da-cop31-icin-yeni-tedbirler-aciklandi-bazi-yollar-kapatilacak-746048

[29]   Yeni Alanya, “COP31 Antalya ulaşım krizi: 8 servis hattı durduruldu” https://www.yenialanya.com/antalya-cop31-zirvesinde-ulasim-krizi-8-servis-hatti-durduruldu

Gündem ve projeler

[30]   Euronews Türkçe, “Türkiye’nin COP31’de ortaya koyduğu iddialı ‘35×35’ hedefi nedir?” https://tr.euronews.com/2026/11/11/turkiyenin-cop31de-ortaya-koydugu-iddiali-35×35-hedefi-nedir

[31]   The Climate Watch, “Türkiye’s new oil discoveries test COP31 electrification push” https://theclimatewatch.com/turkiyes-new-oil-discoveries-test-cop31-electrification-push/

[32]   Avenue Mail, “COP31 faces backlash over heavy fossil fuel lobby presence” (İş Forumu, Türkiye-Çin anlaşması) https://avenuemail.in/cop31-turkey-australia-fossil-fuel-influence-criticism/