ELEKTROMANYETİK VE SİBER AFETİN KAMU GÜVENLİĞİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Günümüz dünyasında elektrik ve internet modern toplumlarda günlük yaşamın devamlılığını sağlamak için kritik önem arz etmektedir. Elektrik ve internet gibi büyük ve karmaşık sistemler her zaman kesinti riskleri barındırmaktır.
Doğal afetler, savaşlar, acil durumlar, siber ve elektromanyetik saldırılar, dijital pandemi ve virüsler, yapay zekâ kaynaklı sorunlar, güneşte yaşanacak patlamalar neticesinde oluşabilecek elektromanyetik etkiler veya büyük çaplı teknik arızalar neticesinde uzun süreli elektrik ve internet kesintisi oluşması insanlarının hayatını olumsuz etkileyecek ve kamu düzeninin bozulmasına neden olacaktır.
Bu makale sebebi ne olursa olsun doğal veya insan eliyle elektrik ve internetin birlikte dünya genelinde veya bölgesel olarak aynı anda en az 15-20 gün süre ile kesintiye uğraması ve aksaması durumunda toplum hayatında meydana getireceği olumsuzlukları ve kamu düzeninde oluşturacağı muhtemel sorunları ele almaktadır.
Modern Toplumlarda Teknolojinin Hayatımızdaki Yeri
Bilindiği üzere teknoloji ile birlikte insanoğlu bilgi ve becerilerini etkin bir şekilde kullanmış, çevresini daha hızlı kontrol etmiş ve ihtiyaçlarını daha hızlı karşılamıştır.
Sanayi Devrimi ile birlikte gelişen teknoloji, toplumların ekonomik, sosyal ve politik yapısını köklü bir şekilde değiştirmiştir.
Günümüzde, elektrik ve internet, küresel üretimin, ekonominin, sosyal ilişkilerin ve haberleşmenin temel yapı taşları haline gelmiştir.
Teknolojinin gelişimi, ekonomik büyümeyi ve ticareti dünyamızda oldukça hızlandırmış, sağlık hizmetlerini iyileştirmiş ve bilgiye erişimi kolaylaştırmıştır.
Modern dünyada insanoğlu hayatının her aşamasında elektrik ve internete bağımlı hale gelmiştir. Bu nedenle, internetin veya elektriğin uzun süreli kesintileri toplumsal düzeni ciddi şekilde bozabilecektir.
Elektrik ve internetin birlikte kesintisi sonucu toplumsal düzende meydana gelebilecek kırılganlıkların nasıl yönetilebileceği ve toplumsal dayanıklılığın nasıl artırılabileceği üzerine odaklanmamızın ne kadar önemli olduğu görülmektedir.
Bu tür kriz durumlarının üstesinden gelmek için alınabilecek önlemler konusunda bazı yaşanmış uluslararası örnekler bizlere değerli dersler sunmaktadır.
2017 yılında yaşananMaria Kasırgası sonrası Porto Riko’da uzun süre elektrik ve internet yoktu. Bu durum, toplumsal düzenin sağlanması konusunda büyük zorluklar yarattı. Yerel topluluklar, alternatif haberleşme yolları ve güneş enerjisi gibi yenilikçi çözümlerle bu zorlukların üstesinden gelmeye çalıştılar. Nakit para krizinin aşılması için yerel ticaret sistemlerini geliştirdiler.
Venezuela’da 2019 yılında da benzer şekilde ülke genelinde elektrik kesilmiş, kesinti yaklaşık bir hafta sürmüştü. Aynı yılın Nisan ayında da ülkenin büyük bölümü karanlığa gömülmüştü. İnsanlar bu kesintiler esnasında başta gıda malzemeleri olmak üzere büyük sıkıntılar yaşadılar.
Japonya, sık sık depremlerle karşı karşıya kalan bir ülke olarak elektrik ve internet kesintilerine hazırlıklıdır. Japonya’da deprem sonrası kriz yönetim planları ve güçlü toplumsal dayanışma bu tür durumların üstesinden gelinmesinde önemli rol oynamaktadır.
Japonya’da yerel toplulukların dayanıklılığını artırmak için kriz anlarında kullanılabilecek alternatif enerji kaynaklarına ve iletişim yöntemlerine büyük yatırım yapmaktadır.
2024 yılında ABD merkezli teknoloji şirketi Microsoft’un sisteminde yaşanan arıza pek çok sektörü etkiledi. Havalimanları, bankalar, hastaneler gibi çok sayıda şirketin internet üzerinden sunduğu hizmetlerde kesintiler yaşandı.
ABD’den Avrupa’ya, Yeni Zelanda ve Avustralya’dan Singapur’a dünyanın dört bir yanında binlerce şirket ve kullanıcı hizmet kesintisi ile karşı karşıya kaldı. Sorun ABD’de ve Avrupa’da uçuşların durdurulmasına, İngiltere’de tren seferlerinin etkilenmesine, Avustralya’nın ulusal yayın hizmetlerinin kesintiye uğramasına, Yeni Zelanda’da internet bankacılığında sorunlar yaşamasına neden oldu.
Arızanın kısa sürede giderilmesi ile ekonomik ve sosyal sorunların büyümesi önlenmiş oldu.
17-18 Eylül 2024 tarihlerinde İsrail tarafından Lübnan’a yönelik siber ve elektromanyetik saldırılar gerçekleştirilmiştir. Bu saldırılar sonucunda birçok insan hayatını kaybetti ve yaklaşık 4000 kişi yaralanmıştır. Çağrı cihazları, telsizler, güneş panelleri ve batarya patlamaları sonucu yaralanan insanlarla Lübnan’daki hastaneler dolmuştur.
Meydana gelen bu olaylar elektrik, pil, batarya, trafo ile çalışan tüm cihazların potansiyel birer bombaya dönüşeceğini bizlere göstermiştir. Bu olaylar teknoloji ve üretim süreçlerinin güvenliği üzerine derin düşünmemiz gerektiğini ve siber tehditlerin ciddiyetini göz önüne sermiştir.
Elektronik bir kaos ve afet durumunda bölgesel veya dünya çapında elektrik ve internet kesintisi ile karşılaşma olasılığımızın yüksek olduğu görülmektedir.
Elektromanyetik ve siber saldırışlara karşı önleyici sistem üretmeyen her ülkenin, potansiyel tehdit altında olduğu net bir şekilde anlaşılmıştır.
Dünya çapında veya bölgesel çapta uzun süreli elektrik ve internetin olmadığı bir ortamda karşılaşılacak başlıca sorunlar:
Haberleşme Sorunları: Bu tür biracil durumda iletişim kurmak neredeyse imkânsız hale gelir, bu da kriz yönetimini zorlaştırır. Radyo, telsiz ve uydu telefonları gibi alternatif haberleşme yöntemlerinin yeterince yaygın olmaması, toplulukların izole kalmasına neden olabilir.
Haberleşme imkânında yaşanılabilecek uzun süreli sıkıntılar insanların birbirleri ile kurum ve kuruluşların birbirleri ile haberleşmesini engeller. Acil Çağrı Merkezlerine vatandaşların ihbarlarının ulaşamaması kaotik ortamın oluşmasını tetikleyecektir.
Sağlık Hizmetlerinde Aksamalar: Tıbbi cihazların çalışmaması, hastaların tedaviye erişimini engeller ve sağlık hizmetlerinde kriz yaratır. Dijital hasta kayıtlarına erişim sağlanamaz ise tedavi, ambulans ve eczanelerde hizmetlerinin aksamasına ve dolaysı ile hastaların doğru tedavi almasını zorlaştırır.
Gıda Zincirinin Bozulması: Elektriğin ve internetin olmaması, gıda saklama ve dağıtımını zorlaştırır. Bu durum evlerde, işyerlerinde, marketlerde ve büyük gıda depolarında buzdolabı ve soğutucuların çalışmamasına gıdaların bozulmasına neden olacaktır.
Bozulan gıdaların kullanımı sonucugıda zehirlenmelerinde artışlar belki de buna bağlı istenmeyen ölümler artacaktır. Elektrik ve internet kesintileri yüzünden temel gıda maddelerine erişim zorlaşacak, halkın temel besini olan ekmek üretimi kesintiye uğrayacaktır.
Temiz Suya Erişim Sorunu: Aynı şekilde, su arıtma ve su pompa tesisleri çalışmaz hale gelir. Bu durum, temel ihtiyaç maddesi olan suya erişimi zorlaştıraraktır.
Toplu yaşamın sürdüğü kentlerimizde elektrik kesintileri yüzünden meydana gelebilecek arızaların giderilememesi, bu kesintinin sürenin en az 15-20 gün olması durumda temiz suya erişememekten dolayı kişisel hijyen temizlik sorununu yaşanabileceği ve bunun bir salgına dönüşebileceğini unutmamak gerekir.
Başta gıda, su ve doğalgaz olmak üzere mal ve hizmet arzının güvenliği ivedi sağlanmalıdır. Su ve gıda konusundaki bu durumlar toplumsal huzursuzluğa yol açacaktır.
Ülkemizdeki tüm su kaynak ve çeşmelerinin envanterlerinin ve kapasitelerinin önceden belirlenmesi gerekmektedir. Su arıtma ve depoların faal halde tutulması için alınacak tedbirlerin yanında su tankeri ile halka su dağıtımın yapılması planlanmalıdır.
Üretim ve Tedarik Zinciri Sorunu: Büyükşehirlerde üreticilerden tüketicilere yiyecek tedarikinin yapılması zorlaşacak, marketlere malzeme teslimatı duracak ve tedarik zincirlerinde kırılma olacaktır. Mevcut durumdan dolayı Karaborsacılık ve fahiş fiyat artışlarının oluşmasını önleyici sert tedbirlerin alınması gerekebilir. Elektrik kesintisi ile birlikte fabrikalarda üretimlerde aksamlar ve kesintiler yaşanacaktır. Üretimdeki aksamalar tedarik zincirini ardından, nakliye ve lojistik sistemlerini etkileyecektir.
Bir elektrik kesintisinde doğalgaz sistemlerinin çalışmamasından kaynaklı sorunların oluşmasını önleyici tedbirlerin ilgili kurumlar tarafından önceden planlanmasının yapılması gereklidir.
Kışın aşırı soğuklarda meydana gelebilecek bir kesintide her evde soba olmadığı göz önüne alındığında hem ısınma olarak hem de yemek yapmada sorunlar yaşanacaktır.
Psikolojik Sorunlar: Bu tür istenmeyen ortamlar nedeniyle insanların gerginliği ve çaresizliği çok artar. Uzun süreli elektrik ve internet kesintileri, bireylerin ve toplulukların psikolojik durumunu çeşitli şekillerde etkileyebilir. Elektrik ve internet kesintileri, günlük yaşantının aksamalarına neden olur. Bireylerde stres ve kaygıda artışlar olur. İletişim kopuklukları ve bilgiye erişim eksiklikleri özellikle bu duyguları artırır.
İnsanlar, özellikle acil durumlar ve güvenlik sorunlarıyla ilgili bilgiye ulaşamadıklarında huzursuzluk ve güvensizlik yaşarlar. Elektriğin ve internetin olmaması, gelecek ve güvenlik endişelerini beraberinde getirir.
İnternetin kesilmesi, sosyal bağlantıları zayıflatabilir ve kişilerin sosyal destek ağlarından uzaklaşmalarına neden olabilir. Bu izolasyon duygusu, yalnızlık ve depresyon riskini artırır. Bazı kişilerde elektrik ve internet olmadan, günlük rutinin düzenlenmesi zorlaşır. Bu durum, zamanın nasıl geçtiğini anlayamama ve boşluk duygusu yaratabilir. Elektrik ve internet kesintileri, bireylerin bilgiye erişimini zorlaştırabilir, bu da problem çözme ve karar verme süreçlerini karmaşıklaştırır. Bu durum insanlarda düşünsel stres yaratır.
Uzun süreli kesintilere uyum sağlamak zor olabilir. İnsanlar, bağımlılıklarını, alışkanlıklarını ve yaşam biçimlerini yeniden düzenlemekte zorlanacaktır. Bu durum ek stres ve rahatsızlık yaratabilir.
Elektrik ve internetin olmaması, aile üyeleri arasındaki iletişimi ve ilişkileri etkileyebilir. Aile içindeki anlaşmazlıklar ve gerilimler artabilir. Uzun süreli kesintilerle başa çıkmak için toplumsal ve bireysel dayanışmanın geliştirilmesi gereklidir. Güvenebileceğimiz insanlar arasında dayanışma içinde olmak bu gerilimleri azaltacaktır.
Kriz Planları: Yerel yönetimler ve devlet kurumları, elektrik ve internetin olmadığı durumlar için kriz yönetim planlarını geliştirmelidir.
Bu planlar, alternatif haberleşme yöntemlerini (radyo, telsiz, telli ve uydu telefonları, kapalı devre intranet vb. gibi), acil durum, gıda ve su tedariki ile sağlık hizmetlerinin devamlılığını sağlamaya yönelik önlemleri içermelidir.
Özellikle kamuya ve belediye ait tüm binalarda, Banka ve şubelerinde, akaryakıt istasyonlarında, tüm Kolluk kuvvetlerine ait karakollarda, Haberleşme ve internet hizmeti sağlayan kurum ve kuruluşlar ile marketlerde, toplu konut ve sitelerde, Alışveriş merkezlerinde, Gıda stoku yapan büyük depolarda ve doğalgaz ve su arıtma ve pompalama tesislerinde, marketlerde, ekmek üreten tesisler ve fırınlarda jeneratörlerin yedek akaryakıtları ile birlikte faal halde bulundurulması zorunluluğu getirilmeli ve denetimleri yapılmalıdır.
Toplumsal Dayanıklılık, Eğitim ve Farkındalık: Toplum, kriz anlarında nasıl hareket edeceği konusunda eğitilmelidir. Elektrik ve internetin olmadığı durumlarda hayatta kalma becerileri, temel ilk yardım bilgileri ve topluluk içinde dayanışma önem kazanmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığınca okullarda hayatta kalma, milli güvenlik, sivil savunma, korunma ve seferberlik eğitimleri günün ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde planlanmalı ve verilmelidir.
Toplumu bir afete hazır hale getirmek için farkındalık oluşturmak ve bilinç kazandırmak, tatbikatlar düzenlemek, okullarımızda geleceğin büyükleri çocuklarımıza verilecek eğitim için Milli Eğitim Bakanlığı ile Koordine içinde olunması gerekmektedir.
Her türlü afet ve acil durum konusunda gerekli tedbirlerin daha kapsamlı alınması ve kapasitenin artırılması için, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının doğrudan Cumhurbaşkanlığına bağlanması, bunun olmaması durumunda Acil Durum Bakanlığına dönüştürülmesi faydalı olacaktır. Bu yapılanma sonucu kurumlar arası koordinasyon daha da etkili olacaktır.
Elektrik ve internetin olmadığı durumlarda toplumsal dayanıklılığı artırmak ve yardımlaşmak kamu güvenliğini sağlamak çok önemlidir.
Toplumun bu tür krizlere karşı nasıl daha dayanıklı hale getirilebileceği, toplumsal farkındalık eğitim programları kampanyaları ile desteklenmelidir.
Kriz anlarında doğru davranışları sergilemek, toplumsal düzenin korunmasında kritik bir rol oynar.
Alternatif Enerji Kaynakları: Elektromanyetik ve siber saldırıların etkilerden etkilenmeyen sistemler teçhizatlar ile desteklenmiş güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi vb. gibi yenilenebilir enerji kaynakları, bu tür kriz anlarında kritik bir rol oynayabilir. Merkezi ve Yerel yönetimlerce, bu tür enerji kaynaklarının yerlileştirilmesi, yaygınlaştırılması ve depolanmasına yönelik yatırımların yapmasının ve desteklenmesinin önü açılmalıdır.
Ayrıca, toplu konut alanlarında ve sitelerde şebekeden bağımsız yenilenebilir elektrik enerjisi üretiminin yaygınlaşması için teşvikler verilmelidir. Bu gibi durumlara karşı kullanılabilecek şebeken bağımsız kendine yetebilen mikro şebekeler ve yedek enerji kaynakları alternatif olarak değerlendirilmelidir.
Cadde ve sokaklarda site ve toplu konutların bahçelerinde güneş enerjili sokak lambaları kullanımı teşvik edilerek artırılmalıdır.
Yedek jeneratör ve akaryakıt ihtiyaçları için önceden planlama yapılmalı ve stoklar gözden geçirilmelidir.
Alternatif enerji kaynaklarına yatırım, yedek iletişim sistemlerinin geliştirilmesi ve toplumsal farkındalık programları üzerine odaklanılmalıdır. Bunlar için yenilenebilir enerji kaynakları, mikro şebekeler ve yedek iletişim ağları gibi çözümler önerile bilinir.
Ulaşımda Karşılaşılacak Sıkıntılar: Hem havayolları hem kara deniz ve demir yollarında elektrik ve buna bağlı sistemler ile internet tabanlı iletişim sağlayan sistemler ve navigasyon sistemlerindeki arızalar yüzünden ülkelerde ulusal ve uluslararası uçuşlarda büyük sıkıntılar oluşacağı görülmektedir.
Bir yerden bir yere ulaşmanın zorluğu kara, hava, deniz ve demiryollarında yaşanacaktır.
Ayrıca kendi ülkesinden bir başka ülkeye gerek turist gerekse iş seyahati için giden kişiler ile bulunduğu şehirden başka bir şehre giden kişilerin bulundukları yerden hareket etmelerinde zorluklar oluşacaktır. Gümrük kapılarında giriş çıkış kontrollerinde manuel sisteme geçilmesi gerekebilecektir.
Bu tür bir acil durumda tedarik ve ulaşımda büyük aksamalar oluşacağı görülmektedir. Bu konuda oluşacak muhtemel sorunlara karşı ilgili kurumlar tarafından bir senaryo kapsamında Acil Eylem Planları detaylı oluşturulmalıdır.
Ticarî Hayatın Durması ve Nakit Para Krizi: Uzun süre elektrik ve internet olmadan bankacılık sistemi çalışamaz hale gelir, bu da ticari hayatı durma noktasına getirir. Kredi kartı kullanılamayacağından nakit para ile işlem yapmak zorunlu hale gelecektir.
Ancak, piyasada mevcut nakit paranın sınırlı olması, ticari faaliyetlerde büyük bir durgunluğa, panik ortamına ve kargaşanın artmasına yol açacaktır. Bankacılık sisteminin çalışmaması, ATM’lerin işlememesi ve bankaların çökmesi, bireylerin birikimlerine erişimini engelleyecek, bu durum da ekonomik kaosa, yağmaya ve kargaşaya yol açacaktır.
Dijitalleşme ile birlikte günümüzde nakitsiz topluma doğru hızlı adımlar ile gidilmektedir. Özelikle şehirlerimizde birçok büyük market artık nakit kabul etmemektedir. Günümüzde ödemeler çoğunlukla dijital sistemler kullanılarak yapılmaktadır. Alışverişlerde ve ticarette dijital paranın ve sadece kredi kartının kabul edildiği nakitsiz toplum için ortam oluşturulmaya başlanmıştır. Elektrik ve internet kesintisi yüzünden kredi kartlarının kullanılamaması durumunda toplumsal kargaşa ve çatışmalar artacaktır. Bu durum temel gıda maddelerini almak için yağma ve hırsızlığı tetikleyecektir.
Dijital ödemenin durması, kredi kartlarının kullanılamaması, ticari faaliyetleri durma noktasına getirir. İnsanlar günlük ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanır ve bu da ekonomik faaliyetlerin büyük ölçüde azalmasına yol açar. Küçük işletmeler iflas edebilir ve büyük şirketler ciddi zararlar görebilir. Bu durum, işsizliğin artmasına ve toplumsal huzursuzluğun yayılmasına neden olabilir.
Ticarî Hayatın Devamı ve Nakit İhtiyacına Yönelik Öneriler:
Uzun soluklu elektrik ve internetin yokluğu, bankacılık ve ticaret sistemleri üzerinde yıkıcı bir etki yaratabilir. Günümüz ekonomisi, büyük ölçüde dijital bankacılığa ve kredi kartı kullanımına dayanmaktadır.
Bankacılık sistemimiz elektrik ve buna bağlı bilgisayar sistemine bağımlı olduğundan bilgisayar virüsleri aracılığı ile bilgisayarların çalışamaması, verilerin kaybedilmesi, bozulması veya silinmesi ticari hayatın bitmesine ve kaosa neden olacaktır.
Bu sistemlerin çökmesi durumunda, ekonomik durgunluk, işsizlik ve toplumsal huzursuzluk gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.
Bankacılık sisteminde kayıtlarının kaybolmaması için elektronik ortamlarda ilave alınan yedeklemelerin yanında yazılı ve basılı kâğıt olacak şekilde kayıtlar tutularak veri güvenliği sağlanmalıdır.
Alternatif Finansal Sistemler: Uzun süreli elektrik ve internetin kesinti ihtimaline karşı bankacılık ve ticaretin devamlılığını sağlamak için alternatif finansal sistemler geliştirilmelidir. Dijital bankacılık dışı sistemler ve takas ekonomisi gibi çözümler değerlendirilmelidir.
Elektrik ve internetin en az 15-20 gün veya daha uzun süre ile gelmemesi, bu süre boyunca ATM’lerin çalışmaması ve vatandaşın nakit paraya ulaşamaması büyük sorunlara neden olacaktır. Bu gibi oluşması muhtemel durumlara karşı 7/24 çalışma esasına göre göre banka şubelerinin açık olmasının planlanması yapılmalıdır.
Ayrıca, acil nakit ihtiyacının giderilmesi amacıyla vatandaşlık numarasına göre geçici olarak devlet bankaları aracılığı ile belli bir miktar nakit dağıtımının yapılması gerekebilir. Bu konudaki gerekli tedbirlerin önceden planlanması yapılmalıdır.
Yedek bir çözüm olarak internet öncesi yapılan manuel bankacılık işleyiş istemine dönüş için gerekli tedbirler planlanmalıdır.
Toplum Temelli Bazı Güvenlik Önlemleri:
Teknolojiye olan aşırı bağımlılık, bu konudaki meydana gelebilecek aksaklıklar ve arızalar nedeniyle kamu güvenliğinin sağlanmasında bazı riskleri de beraberinde getirebilir
Kamu Güvenliği, kısaca devletin sorumluluğunda olup kolluk kuvvetleri, itfaiye, sağlık hizmetleri ve afet yönetimi gibi kurumlar aracılığıyla sağlanır.
Günümüzde teknoloji kamu güvenliğinin sağlanmasında hayati rol oynamaktadır. Kolluk Kuvvetleri, itfaiye ekipleri, sağlık hizmetleri ve belediye hizmetleri teknolojik araçlar ve iletişim sistemleri aracılığıyla etkili bir şekilde çalışmaktadır.
Kamera sistemlerinden trafik lambalarına, su ve elektrik dağıtıma kadar birçok alanda elektrik ve internet yapısı kullanılmaktadır. Elektrik ve internet kesintisi nedeniyle iletişim sistemlerinin ani olarak çökmesi, acil durum müdahale ekiplerinin koordinasyonunu zorlaştırabilir. Elektrik kesintileri, güvenlik kameraları, navigasyon ve alarm sistemlerinin devre dışı kalmasına neden olabilir.
Uzun süreli kesintiler sonucu istenmeyen olayların gelişmesi ve kaotik olayların oluşması kaçınılmaz olacaktır. Kolluk Kuvvetlerinin sayısı da dikkate alındığında meydana gelebilecek olaylar karşısında bu sayının yetersiz kalabileceğini göstermektedir. Bu yetersizliği gören bazı art niyetli kişilerin yağma hırsızlık ve cinayet gibi olaylara kalkışabilecekleri unutulmamalıdır.
Işıklandırma sistemlerinin ve kamera sistemlerinin devre dışı kalması, suç oranlarını artıracaktır. Ayrıca, güvenlik kameralarının çalışmaması, suçların tespitini zorlaşacak ve kaotik ortamın daha da büyümesine neden olacaktır. Toplumsal güvensizlik, panik ve kargaşa artacaktır.
İnsanlar, bu tür olay karşısında kendilerini daha güvende hissedecekleri temiz suya erişebilecekleri kırsal bölgelere doğru yoğun bir toplumsal hareketle şehir dışına çıkmaya çalışacaklardır.
Bu gibi durumlarla karşılaşmamak adına kamu güvenliğinin sağlanması için bazı alternatif stratejilerin geliştirilmesi önemlidir.
Muhtemel birelektromanyetik ve siber saldırıya, dijital pandemi ve virüslere, yapay zekâ kaynaklı sorunlara karşı devletimizin siber ordusunun 7/24 hazır olması, ülke içindeki yazılımların ve teçhizatın acil olarak yerli ve millileştirilmesi gerekmektedir.
Olağanüstü zamanlarda alınacak tedbirlerinde olağanüstü olması gerektiği prensibinden hareketle geçici olarak sıkıyönetim veya olağanüstü hâl ilan edilmesi gerekebilir.
En az 15-20 gün sürecek büyük bir kesinti sonucu ülke çapındaki olayların kontrolden çıkma ihtimalinin yükselmesi durumuna karşı, kamu otoritesinin sarsılmaması için Cumhurbaşkanlığının Emir ve Talimatları doğrultusunda Mülki İdare Amirlerinin Emrinde ülkemizdeki askeri birlikler şehir içi ana cadde ve sokaklarında, şehirlerarası ana yolların güvenliğinin sağlanmasında, Tapu, nüfus daireleri ile milli kıymete haiz değerler barındıran yerlerde (devlet arşivleri, müzeler, ören yerleri vb.) Banka ve kuyumcular çarşısı, gıda depoları ve büyük marketler vb gibi yerlerin önünde ilave güvenlik tedbirlerinin alınmasında kolluk kuvvetlerine yardım etmelidir.
Valilik talimatları doğrultusunda ilde Valilerin, ilçelerde Kaymakamların köylerde Muhtarların emrinde yerel kolluk kuvvetlerinin kontrolü ve bilgisi dahilinde Kolluk güvenliklerine yardımcı olmak adına özel güvenlik teşkilatı personelleri, site yöneticileri, emekli veya çalışan kamu görevlisi memurlardan kolluk kuvvetlerine yardımcı olmak adına ekipler oluşturulmalıdır.
Elektrik ve internet olmadığında, yerel topluluklar özelikle toplu konut siteler kendi güvenliklerini sağlayarak kolluk kuvvetlerinin yardımcı olacaklar ve onların yükünü hafifleteceklerdir.
Bu şekilde oluşturulan ekipler, özellikle geceleri güvenliği sağlamak için ışıklandırma sistemlerinin olmadığı ortamlarda yerel Kolluk kuvvetlerinin bilgisi, emri ve talimatları doğrultusunda bu ortamlarda devriye gezebilirler.
Böylelikle kamu güvenliğinin sağlanmasında toplumsal destek en üst seviyeye çıkarılmış olunacaktır. Radyo ve televizyonun yanında her türlü sesli anons sistemleri ile cami anons sistemlerinin çalışır vaziyette tutulması ile halkın aydınlatılması yapılmalıdır.
Kaos ve kargaşaya neden olabilecek söylentilere mani olmak için gerekli tedbirler alınmalı ve vatandaşlarımız gelişmeler hakkında bilgilendirilmelidir. Bu tür aydınlatıcı bilgiler verilmesi toplumsal farkındalığın artmasına ve kamu güvenliğine katkı sağlayacaktır.
Unutulmamalıdır ki, devletinin ve kolluk kuvvetlerinin varlığını yanında gören ve hisseden insanlar toplumsal kaosun oluşmasına müsaade etmezler.
Kişisel Olarak Alacağımız Bazı Tedbirler ve Plânlamalar
Bazı istenmeyen olaylar ve krizler karşısında her zaman kişisel bir B plânımızın olması, biz bireyler açısından büyük fayda sağlar. Uzun süreli bir elektrik ve internet kesintisi durumunda, büyük yerleşim yerlerinde kamu düzeninin bozulması, toplumsal huzursuzluğun artma riski ve temiz gıda ile suya erişimde yaşanacak zorluklar, küçük yerleşim yerlerine kıyasla çok daha fazla olacaktır.
Bu tür bir durumla karşılaşma riski göz önüne alındığında, güvendiğimiz kişilerle bir ortamda bulunma ve dayanışma içinde bulunma ihtiyacının her zamankinden daha fazla olduğu görülmektedir.
Böyle bir durumda birkaç saatlik bir araba yolculuğu ile temiz suya erişimi olan köyümüze, bahçeli bir evimize ya da hobi bahçemizin bulunduğu, herkesin birbirini tanıdığı bir bölgeye gitmek, kendimizi güvende hissedeceğimiz bir yerde bulunmak önceliğimiz olmalıdır.
Nakit paraya ulaşmada yaşanabilecek sorunlara karşı, acil nakit ihtiyacını gidermek için çeyrek altın ve 1 gramlık altınlar bulundurmak bize kolaylık sağlayacaktır. Bu kıymetli madenleri, acil yakıt, gıda, temiz su, hijyen ve diğer ihtiyaçlarımız için bir nevi nakit para olarak kullanabiliriz. Ayrıca, elimizdeki bazı malzemeleri, ihtiyaç duyacağımız şeylerle takas ederek de değerlendirebiliriz.
Kamp yapacak malzemelerin (çadır, kampet, uyku tulumu vs.) önceden hazır olması elimizin altında olması bize kolaylık sağlayacaktır.
Alternatif aydınlatma sistemleri (mum, gaz lambası, güneş enerjili kamp lambaları, piller ve radyo) bulundurmak, küçük piknik tüpleri temin etmek faydalı olacaktır. Pilli bir radyo ile kamu otoritelerinin verdiği bilgi ve talimatları takip etmek büyük önem taşır. Bu olayların kışın zorlu zamanlarında oluşabileceğini düşünerek, elimizin altında katı veya gazlı yakıtla çalışan soba ve kuzine bulundurmak hem ısınma hem de yemek yapma açısından avantaj sağlayacaktır.
Kışın meydana gelen bir kesintide su tesisatının donma riski bulunabilir, bu nedenle bir küveti doldurmak veya temiz bidonlara su depolamak en iyi seçenek olacaktır. Köyde ya da küçük bir yerleşim yerinde isek, köy çeşmesine kolayca ulaşabileceğimiz için bu tür önlemler gerekmeyebilir. Ayrıca, köylerde gıdaya ulaşmak büyük şehirlere göre daha kolay olacaktır. Uzun süre bozulmayan gıda ve su depolamak, bu zorlu dönemi daha az sıkıntıyla atlatmamıza yardımcı olur. Sağlık açısından, ilkyardım seti ve ağrı kesici ile ateş düşürücü ilaçları elimizin altında bulundurmak faydalı olacaktır.
Böyle bir kaos ortamında, iletişim kurmak imkansız hale gelecektir. Elektrik kesintisi nedeniyle şehir içinde ulaşımda yaşanacak sorunlar (örneğin metro ve trafikteki kargaşa) nedeniyle, aile bireylerinin olağan dışı bir durumda nerede buluşacaklarını ve nasıl hareket edeceklerini önceden planlamaları gerekmektedir.
En önemlisi, aile bireylerimiz, akrabalarımız, komşularımız ve mahallemizdeki kişilerle toplumsal dayanışma, yardımlaşma ve paylaşma duygularımızı yitirmeden ihtiyaç fazlası malzemelerimizi paylaşarak bu dönemi birlikte atlatmamız gerekmektedir.
***
SONUÇ
İnsanlık olarak elektrik ve internete o kadar bağımlı hale gelmiş durumdayız ki, bu ikisinin olmadığı veya kesintiye uğradığı durumlar ile karşılaşıldığında kaos ve zorluklar yaşayacağımız açıkça görülmektedir.
Bu tür acil durum ve kriz durumlarına karşı hazırlıklı olmak, toplumsal dayanıklılığı artırmak ve kamu güvenliğini sağlamak hayati öneme sahiptir.
Önceden senaryo bazlı da olsa bazı model ve senaryolar üzerinde çalışmak ve masa başında bile olsa bu krizlere alternatif çözüm arayışlarında bulunan planlamalarda bulunmak büyük önem arz etmektedir.
Dünyada elektrik ve internet kesintisi yaşanmış örneklerden çıkarılacak çok değerli dersler bulunmaktadır.
Böylesi istenmeyen olaylara karşı önceden yapılacak planlamalar ve çözüm önerileri ile toplum daha hazır ve dayanıklı hale getirilmiş olacaktır.
20.05.2025
Yıldırım GÜVEN
Afet ve Acil Durum Yönetimi Uzmanı
KAYNAKÇA:
- Birleşmiş Milletler. (2020). Toplumsal dayanıklılık ve kamu güvenliği üzerine çalışmalar.
- Cambridge Üniversitesi Yayınları. (2020). Teknoloji ve toplum.
- Çağırtekin, C. (2022). Afetlerde iletişim ve koordinasyonun önemi. İdarecinin Sesi Dergisi, 207, Mayıs-Haziran.
- Dodanlı, O. (2023). Dirençli kentlerin oluşturulması ve afet risklerinin azaltılmasında yerel yönetimlerin rolü. İdarecinin Sesi Dergisi, 212, Mart-Nisan.
- Dodanlı, O. (2024). Afet ve iklim kaynaklı göç ve Türkiye’de iklim mülteciliği sorunu. İdarecinin Sesi Dergisi, 219, Mayıs-Haziran.
- Dodanlı, O. (2024). Afetlerde kamu güvenliği ve kolluk kuvvetlerinin önemi. İdarecinin Sesi Dergisi, 217, Ocak-Şubat.
- Enerji Politikaları Enstitüsü. (2019). Yenilenebilir enerji kaynakları ve kriz yönetimi.
- FEMA. (2018). Porto Riko kasırgası sonrası raporları.
- Güven, Y. (2023). Afet yönetimine genel bir bakış. İdarecinin Sesi Dergisi, 216, Kasım-Aralık.
- IMF. (2021). Kriz dönemlerinde bankacılık ve ticari faaliyetler.
- Kaygusuz, A., & Tuttokmağı, Ö. (2019). Büyük ölçekli elektrik kesintilerinin incelenmesi. BEÜ Fen Bilimleri Dergisi, İnönü Üniversitesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği, Malatya.
- Tokyo Üniversitesi Yayınları. (2019). Japonya depremleri ve kriz yönetimi.
