MİLLÎ MÜCADELE’NİN GİZLİ KAHRAMANLARINDAN: ÇEÇELİ KARA MURAT
Çeçeli Kara Murat, Anadolu’nun bağrından fışkıran, dağların yüreğine sinmiş, vatan sevgisiyle yoğrulmuş destansı bir kahramanın adıdır. Uşak’ın Banaz ilçesine bağlı, o zamanki adıyla Çeçe (bugün Çamsu) köyünden çıkan bu yiğit, 1922 yılının o ateşten günlerinde, Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nin ardından bozguna uğrayıp İzmir’e kaçmaya çalışan Yunan ordusuna kılavuzluk ettiği iddiasıyla efsaneleşmiştir.
Kara kuru, aç ve sefil bir çoban olarak anlatılan Kara Murat, Murat Dağı’nın eteklerinde koyunlarını otlatırken, perişan Yunan birlikleriyle karşılaşır. Düşman, Afyon–İzmir demiryoluna giden yolu sorar. O ise, vatanın bağrına saplanmış bir hançer gibi, onları Kusura Deresi (Kusra) istikametine, Murat Dağı’nın geçit vermez derinliklerine sürükler.
Yunanlılar tuzağa düştüklerini anlayınca komutan bağırır:
“Bizi yanlış yöne getirmişsin! Bunun sonucunun ölüm olduğunu bilmiyor musun?”
Kara Murat’ın cevabı, Anadolu’nun dimdik duruşunu yansıtır:
“Benim görevim bu, seninki de öldürmek!”
Süngülenerek şehit edilir. Yunan komutanın ağzından dökülen sözler ise, bir düşmanın bile itiraf ettiği hakikattir:
“Yanlış yere gelmişiz beyler. Kendisine hiçbir şey verememiş bir devlete bu denli bağlı insanlar oldukça, yenilmiş olmamız doğaldır.”
Bu fedakârlık sayesinde, kaçan düşman birliklerinin bir kısmı yön değiştirir; General Trikopis ve komuta heyeti, 5. Kafkas Tümeni Komutanı Kurmay Albay Dadaylı Halit Bey tarafından esir alınır. Kara Murat’ın kanı, zaferin toprağına karışır.
Bugün Göğem Köyü yakınlarında, Kusura Boğazı’nda Çeçeli Kara Murat Şehitliği yükselir. Mezarlığı onarılmış, anma törenleriyle yaşatılan bu yer, Uşak halkının kolektif hafızasında bir kutsal mekân hâline gelmiştir. Her yıl Eylül ayında, 2 Eylül 1922’nin hatırası taze tutulur; dağcılar, STK’lar ve belediye, bu isimsiz kahramanı unutturmamak için yürüyüşler düzenler.
Bazı araştırmacılar, resmî askerî kayıtlarda Kara Murat’ın adının geçmediğini, hikâyenin ilk yazılı kaynağının 1946 ve özellikle 1978’de eski Uşak Kaymakamı Fikret Karakoyunlu’nun kulaktan dolma anlatılarına dayandığını belirtir. “Tamamen hayal ürünü bir efsane” diyenler de vardır.
Bazı anlatılarda ise o, “kara kuru genç çoban” değil; Osmanlı savaşlarından geçmiş, tecrübeli, akıllı, cesur, mert bir çiftçi olarak resmedilir. Tarlasında saban sürerken düşmanla karşılaşmış, bilerek yanlış yolu göstermiş bir “millî kahraman”dır.
Gerçek olsun ya da efsane… Anadolu’nun ruhu, böyle destanlarla beslenir. Çeçeli Kara Murat, ister tarihî bir şahsiyet, ister halkın hayal gücünün yarattığı bir simge olsun; vatan için canını ortaya koyan Anadolu insanının simgesidir.
Onun hikâyesi, “Devlet, ona hiçbir şey vermemiş olsa bile, o devlet için ölmeyi göze alan insanların varlığı”nı haykırır. Dağlar hâlâ onun adını fısıldar, rüzgâr hâlâ o son sözü taşır:
“Benim görevim bu…”
Tanrı, rahmetini bol eylesin.
28 Temmuz 2026
M. Hüseyin OĞUZ
