SALİH GÜNGÖR’ÜN “ILGAZ” ŞİİRİ HAKKINDA YORUM VE DEĞERLENDİRME
Salih Güngör’ün Ilgaz başlıklı bu şiiri, hem doğanın görkemini hem de toplumsal yaşamın ritmini bir arada ele alıyor ve işliyor. Dizelerde Ilgaz Dağı’nın bulutlarla yarışan zirveleri, kayın ve meşe ormanlarının iç içe geçişi, çamların doruklara yükselişiyle başlayan bir doğa tasviri var. Ardından Devrez, Kazancılar, Bucuralar gibi yerel akarsular ve mekânlar anılarak bölgenin coğrafî kimliği şiire taşınıyor.
Ilgaz şiiri, doğa ve coğrafyada yer alan; dağ, orman, çam, akarsu; Ilgaz’ın doğal zenginliğidir. “Dağlarında kurt kuzuyla barışır” dizesi, doğanın içindeki uyumu simgelemektedir. “Tarlalarda kadın erkek omuz omuza çalışır” ifadesi, üretim ve dayanışmayı vurgulamaktadır.
Ilgaz Doruk’ta bulunan kayak pistleri ve turistlerin havasına alışması, Ilgaz’ın kültürel ve ekonomik canlılıklarını göstermektedir.
“Aman Ilgaz, yaman Ilgaz, can Ilgaz” tekrarları, hem bir tür türkü havası yaratmakta, hem de Ilgaz’a duyulan sevgi ve bağlılığı pekiştirmektedir. Bu şiir, hem doğayı hem de toplumsal hayatın ritmini birleştiren bir kültürel tanıklık gibidir.
Bu şiirin güçlü bir ahenk ve türkü benzeri akış vardır. Bilhassa ilk kıtası bunu tamamen doğrular nitelik ve özellik göstermektedir. Tekrarlar, şiirin duygusal merkezini oluşturmaktadır. Bu durum aynı zamanda hem vurgu hem de müzikal ritim sağlamakta ve halk türkülerindeki “nakarat” geleneğini sürdürdüğü de görülmektedir.
“Ilgaz” sözcüğü de üç sıfatla (aman, yaman, can) yinelemesi ile hem doğaya hem de kültürel kimliğe bağlılığı pekiştirmektedir.
Bu şiirin genel yapısını kıta düzeni; üç dize, bir nakaratla tamamlıyor. Bu tekrarlar, Türk halk şiiri geleneğindeki türkü formuna yakın bir düzen kurmasına vesile oluyor. Bu şiir, teknik açıdan bakıldığında;
Tam uyak, redif düzeni ve tekrarlanan nakarat ile halk edebiyatının türkü geleneğini çağrıştıran bir yapıya sahiptir.
Bu şiir, tema, uyak düzeni ve nakarat kullanımı açısından türkü formuna çok yakındır. Ama ölçüdeki serbestleşme nedeniyle klasik anlamda “tam bir türkü” değil; daha çok türkü havası taşıyan modern bir şiir diyebiliriz. Salih Güngör’ün bu şiiri, serbest ölçüde yazılmış olsa da, tekrar ve uyaklarla ahenk yaratıyor. Bu ahenk, halk edebiyatı formuna bağlı olmadan da türkü çağrışımı yapmaktadır. Yani şiir, serbest bir yapıda halk kültürünü yaşatan bir tanıklık gibi durmaktadır.
26.12.2025
Sadık SOFTA
E. Öğretmen / Halk Bilimci / Şair / Yazar
***
ILGAZ
Dağların var bulutlarla yarışır
Ormanlarında kayın, meşe karışır
Çamların var zirvelere erişir
Aman Ilgaz, yaman Ilgaz, can Ilgaz.
***
Görmeyen gözler bile yeşile alışır,
Kazancılar, Bucuralar, Devrez ile karışır
Dağlarında kurt kuzuyla barışır
Aman Ilgaz, yaman Ilgaz, can Ilgaz.
***
Tarlalarda kadın erkek omuz omuza çalışır
Doruk’taki pistlerinde kayakçılar yarışır
Turist olan, yolcu olan havasına alışır
Aman Ilgaz, yaman Ilgaz, can Ilgaz.
Dr. Salih GÜNGÖR (E. 1. Sınıf Emn. Md. / Bilim İnsanı / Şair)