VEFATININ 2. YILINDA BOZKURT İLHAM GENCER’İN AZİZ HATIRASINA…
Bozkurt İlham Gencer (30 Ağustos 1922 – İstanbul – 24 Mayıs 2023, Bodrum), Türk caz piyanisti, şarkıcı ve besteci olup Türkiye’nin ilk piyanist şantörlerinden biri olarak tanınmıştır. Türk müziğinde cazın yaygınlaşmasına ve Türkçe sözlü pop müziğinin başlangıcına öncülük eden Gencer, uzun sanat hayatı boyunca birçok yeniliğe imza atmış ve müzik dünyasına önemli katkılarda bulunmuştur.
İlham Gencer, 30 Ağustos 1922’de İstanbul’da doğdu. Asıl adı İlham Osman Gencer’di, ancak 2008 yılında mahkeme kararıyla “Osman” adını sildirerek adını “Bozkurt İlham Gencer” olarak değiştirdi. Annesi Nihal Türkay, babası İbrahim Gencer’di. Gencer henüz altı aylıkken anne ve babası boşandı, bu nedenle annesi tarafından yetiştirildi. Annesi müzisyen olduğu için Gencer’in müzikle tanışması erken yaşta oldu.
1931 yılında, beş yaşındayken annesinden aldığı derslerle ve evlerindeki konsol piyanoyu çalarak müziğe başladı. Resmî bir müzik eğitimi almadı ve kendi ifadesine göre nota bilmeden, doğaçlama çalıp söyledi. İlk bestesi “İlham Vals”i beş yaşında besteledi ve ilk konserini aynı yaşta Saray Sineması’nda verdi. Bu, onun müzik dehası olarak erken yaşta fark edilmesini sağladı.
Bozkurt İlham Gencer, Kabataş Erkek Lisesi’nde başladığı eğitimine Beyoğlu Erkek Lisesi’nde devam etti ve 1943 yılında buradan mezun oldu. Lise yıllarında, yazar ve müzisyen Atilla Dorsay ile birlikte okul konserlerinde sahne aldı ve Everly Brothers’ın popüler şarkılarını seslendirdi.
1938’de, 16 yaşındayken Atatürk’ün cenaze töreninde yaşanan kargaşada atların altında kalarak başından yaralandı ve 3,5 ay Teşvikiye Sağlık Yurdu’nda tedavi gördü. Çocukluğunda maddî zorluklar yaşadığını, ailesinin ev sahibi olmadığını ve kirada oturduklarını belirtmiştir.
Bozkurt İlham Gencer, müzik kariyerine 1944 yılında Beyoğlu’nda profesyonel olarak başladı. Halk Evleri’nde amatörce müzik yaparak deneyim kazandı. 1949-1963 yılları arasında İstanbul Radyosu’nda “İlham Gencer ile Tatil Gecesi” adlı programı sundu. Radyo, o dönemde müzik dünyasına yön veren önemli bir platformdu ve Gencer, henüz ünlenmemiş Berkant gibi sanatçıları dinleyicilere tanıttı.
Bozkurt İlham Gencer, Türkiye’nin ilk yerli caz grubunu 1944’te kurdu. Bu grupta piyanoda kendisi, trompette Badi Kemal, klarnette Mehmet Akter ve vokalde Türkan Pasiner yer aldı. 1950’li yıllarda Amerikalı şarkıcı Eartha Kitt’e “Kâtibim” (Üsküdar’a Gider İken) şarkısını öğretti; bu şarkı, caz tarzında dünya çapında hit oldu.
Bozkurt İlham Gencer 1961 yılında, Lübnan asıllı Fransız şarkıcı Bob Azzam’ın “C’est écrit dans le Ciel” şarkısını Fecri Ebcioğlu’nun Türkçe sözleriyle “Bak Bir Varmış Bir Yokmuş” adıyla seslendirdi. Bu parça, Türkiye’de Türkçe sözlü ilk pop şarkısı olarak kabul edilir ve 1960’larda “aranjman” müzik akımını başlattı. Şarkı, 78 devirli taşplak ve 45’lik vinil plak olarak yayımlandı ve büyük ilgi gördü.
Bozkurt İlham Gencer1960 yılında İstanbul Şişli’de, Site Sineması’nın bulunduğu binada “Çatı Kulübü”nü açtı. Gencer, burayı “Türkiye’nin özel konservatuvarı” olarak tanımladı. Ayten Alpman, Ajda Pekkan, Barış Manço, Cem Karaca, Emel Sayın, Füsun Önal ve Fikret Kızılok gibi birçok sanatçı kariyerine bu kulüpte başladı veya kendi tarzlarını geliştirdi.
Bozkurt İlham Gencer 1965 yılında Hürriyet gazetesinin düzenlediği “Altın Mikrofon” yarışmasında “Zamane Kızları” şarkısıyla ilk 10’a girdi. Bu şarkı, 45’lik plak olarak yayımlandı.
Bozkurt İlham Gencer, yaşamının son dönemlerinde Pera Palace Hotel’de haftanın belirli günlerinde piyano çalıp şarkı söyledi. 99 yaşında bile sahne almaya devam ederek müzik tutkusunu sürdürdü.
Bozkurt İlham Gencer’in
Plakları:
- “Bak Bir Varmış Bir Yokmuş” (1961, Karakediler vokal grubuyla)
- “Zamane Kızları” (1965, Altın Mikrofon finalisti)
- “Volare” (45’lik vinil plak)
- “Yalnız Tek Bir Gece / Ne Olur Yapma” (Odeon plak)
- “Bir Yaşayan Çınar” (2009, Elenor Plak, 60. sanat yılı albümü)
- Besteleri:
- “İlham Vals” (5 yaşında besteledi),
- “Happy Birthday To You”nun Türkçe uyarlaması
- “İyi Ki Doğdun” şarkısının söz yazarı.
- 100. Yıl Marşı: 2022’de Hürriyet’e verdiği röportajda, Cumhuriyet’in 100. yılı için bir marş bestelediğini ve vasiyetinin bu marşın devlet tarafından çalınması olduğunu belirtti.
Bozkurt İlham Gencer, iki evlilik yaptı. 1953’te şarkıcı Ayten Alpman ile evlendi; bu evlilikten Ayşe ve İlhan adında iki çocuğu oldu. Çift, 1961’de boşandı. İkinci evliliğini Necla Gencer ile yaptı ve bu evlilikten Bora Gencer adında bir oğlu oldu. Üç çocuğu da müzikle ilgilendi.
Amcasının oğlu İbrahim Gencer, ünlü soprano Leyla Gencer’in eşiydi.
Kızı Ayşe Gencer, caz vokalisti olarak tanınıyordu ve Aralık 2022’de 66 yaşında kanser nedeniyle vefat etti.
Bozkurt İlham Gencer, kendisini koyu bir Türk milliyetçisi olarak tanımladı. Alparslan Türkeş’e uzun yıllar danışmanlık yaptı ve MHP’den İstanbul milletvekili ile belediye başkan adayı oldu. “İstanbul’un Güzelliklerini Koruma ve Yaşatma Derneği”ni kurdu.
Eski eşi Ayten Alpman’ın seslendirdiği “Memleketim” şarkısının, bir Musevi şarkısının aranjmanı olduğunu ve Kıbrıs Harekâtı sırasında “milli şarkı” olarak sunulmasının “müzikte asimilasyon” projesinin parçası olduğunu savundu.
Bozkurt İlham Gencer 1960 yılında vergi rekortmeni oldu.
1997’de 50. sanat yılını kutladı.
Bozkurt İlham Gencer, devlet sanatçısı unvanı alamamaktan dolayı burukluk yaşadığını ifade etti. Talebeleri Ajda Pekkan ve Ayten Alpman bu unvanı alırken, kendisine verilmemesini haksızlık olarak nitelendirdi.
Bozkurt İlham Gencer, 24 Mayıs 2023’te Bodrum’da 101 yaşında vefat etti. Evinde fenalaştı ve oğlu Bora Gencer tarafından yapılan ilk müdahalenin ardından hastaneye kaldırıldı, ancak kurtarılamadı. Cenazesi İstanbul’a getirildi ve 26 Mayıs 2023’te Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verildi.
MESAM tarafından Atatürk Kültür Merkezi’nde bir veda töreni düzenlendi; törene Emel Sayın, Nuri Alço gibi isimler katıldı. Oğlu Bora Gencer, babasının hem karakter hem de fiziksel olarak sağlam bir insan olduğunu ve Türkiye için önemli bir değer olduğunu vurguladı.
Bozkurt ilham Gencer, Türk müziğinde caz ve pop türlerinin gelişmesine öncülük eden bir duayen olarak anılır. Çatı Kulübü’nde birçok sanatçıyı müzik dünyasına kazandırarak Türk pop müziğinin temellerini atmıştır. 16 dilde şarkı söyleyebilen, 99 yaşında bile sahnede olan Gencer, müzik tutkusunu ve enerjisini yaşamının son anlarına kadar korudu. Guinness Rekorlar Kitabı’na girmeye aday olduğunu belirtmiş, sahne heyecanını hiç kaybetmediğini söylemiştir. Hakkında Sami Coşkun tarafından 2009’da yazılan “Sanatta ve Siyasette İlham Gencer” adlı biyografi kitabı yayımlanmıştır. Gencer, Türk müzik tarihine adını altın harflerle yazdırmış, hem sanatı hem de kişiliğiyle unutulmaz bir iz bırakmıştır.
Tin’i kut bulsun. Durağı uçmak olsun. Yeri uluların yanı olsun.
25 Mayıs 2025
M. Hüseyin OĞUZ
