VEFATININ 72. YIL DÖNÜMÜNDE ŞÜKRÜ SARAÇOĞLU
Şükrü Saraçoğlu (tam adı Mehmet Şükrü Saraçoğlu), Cumhuriyet dönemi Türkiye’sinin en önemli devlet adamlarından biriydi. Hem siyaset hem de spor dünyasında derin izler bırakan bir isimdir.
***
Doğum ve Eğitim Hayatı
Doğum: 17 Haziran 1887, Ödemiş/İzmir (bazı kaynaklarda 1 Ocak 1887 olarak da geçer)
Babası: Saraç Mehmet Tevfik Usta (Trabzon Akçaabat kökenli)
Eğitim:
Ödemiş’te ilk ve orta öğrenim
İzmir İdadisi (Lisesi) 1906 mezunu
Mekteb-i Mülkiye (Siyasal Bilgiler) 1909 mezunu
Bir süre İzmir’de matematik öğretmenliği yaptı
1914’te devlet bursuyla Belçika’ya gitti, ancak I. Dünya Savaşı nedeniyle İsviçre’ye geçti
1918’de Cenevre İktisadi ve Siyasi İlimler Fakültesi’ni çok iyi derecede bitirdi
Fransızca ve İngilizce’ye çok iyi derecede hâkimdi.
İzmir’in Yunan işgali sırasında yurda döndü.
Ödemiş işgal altında olduğu için Kuşadası’na geçti ve burada Kuva-yi Milliye örgütlenmesinde aktif rol aldı.
Daha sonra İstanbul’a gidip Mebusan Meclisi’ne katıldı, ancak İstanbul’un işgali üzerine tekrar Anadolu’ya dönerek Milli Mücadele’ye katkıda bulundu.
1923 İzmir Milletvekili seçildi
1923-1950 7 dönem milletvekilliği yaptı
1924-1925 Milli Eğitim Bakanı
Fethi Okyar Hükümeti
1925-1927 Karma Mübadele Komisyonu Başkanı
Türk-Yunan nüfus mübadelesi
1927-1930 Maliye Bakanı
1933-1938 Adliye (Adalet) Bakanı
İsmet İnönü hükümetleri
1938-1942 Dışişleri Bakanı / Refik Saydam dönemi
II. Dünya Savaşı’nın en kritik dönemi / 1942-1946 Başbakan
9 Temmuz 1942 – 7 Ağustos 1946
En uzun süre görev yapan 2. Cumhuriyet başbakanlarından
1948-1950 TBMM Başkanı
1946’da çok partili döneme geçiş ve tek dereceli seçim sisteminin getirilmesi onun başbakanlığı dönemine denk gelir.
Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu gibi önemli reformlar da bu dönemde yasalaşmıştır.
En Tartışmalı Konu: Varlık Vergisi (1942)
Başbakanlığı döneminde çıkarılan Varlık Vergisi, özellikle gayrimüslim vatandaşları (Yahudi, Rum, Ermeni) çok ağır şekilde etkiledi.
Vergiyi ödeyemeyenlerin bir kısmı çalışma kamplarına (Aşkale vb.) gönderildi.
Bu uygulama Türk siyasi tarihinde kara bir leke olarak kabul edilir ve Saraçoğlu’nun en çok eleştirilen icraatıdır.
***
Fenerbahçe ile İlişkisi
Şükrü Saraçoğlu, Fenerbahçe Spor Kulübü’nün kurucuları arasında yer alır ve 1934-1950 yılları arasında 17 yıl boyunca kulüp başkanlığı yapmıştır.
Kadıköy’deki stadın arazisini kulübe kazandırması ve tesisleşmede büyük katkıları olmuştur.
1998’de stadın adı resmen Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu olarak değiştirilmiştir.
(Bugün ise sponsorluk anlaşmaları nedeniyle Chobani Stadyumu Fenerbahçe Şükrü Saraçoğlu Spor Kompleksi şeklinde anılıyor; daha önceki yıllarda ise kısa süreliğine “Atatürk Stadyumu” ismi değişikliği gündeme gelmiş ancak kalıcı olmamıştır.)
27 Aralık 1953 tarihinde İstanbul’da vefat etti (67 yaşında).
Parkinson hastalığıyla mücadele ediyordu.
Zincirlikuyu Mezarlığı’nda yatıyor.
Şükrü Saraçoğlu, Cumhuriyetin ilk kuşak yöneticilerinden olup hem Millî Mücadele kahramanı, hem çok yönlü bakan, hem başbakan, hem de büyük bir spor adamı olarak Türk tarihinde özel bir yere sahiptir.
En çok bilinen lakabı ise “Fenerbahçeli Başbakan”dır.
Rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz
27 Aralık 2025
M. Hüseyin OĞUZ
