GULCA KATLİAMI
Gulca Katliamı (veya Gulca Olayı / Ghulja Incident), 5 Şubat 1997 tarihinde Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Gulca (Çince: Yining) şehrinde yaşanan ve Uygur Türklerine yönelik ağır bir baskı ve şiddet olayını ifade eder. Bu olay, Doğu Türkistan’daki (Sincan) Çin yönetiminin Uygurlara yönelik sistematik baskılarının en kanlı örneklerinden biri olarak kabul edilir.
1990’ların ortalarında Çin hükümeti, Uygur toplumunun dinî ve kültürel faaliyetlerine karşı sert önlemler almaya başlamıştı:
Geleneksel meşrep toplantıları (sosyal ve kültürel dayanışma etkinlikleri) yasaklandı.
Birçok Uygur bağımsızlık aktivisti idam edildi (bazı kaynaklarda 30 kişi olduğu belirtilir).
Dinî özgürlükler kısıtlandı, camiler ve dinî eğitim merkezleri hedef alındı.
Bu baskılar, özellikle Ramazan ayı ve Kadir Gecesi gibi dinî dönemlerde yoğunlaştı.
Bu ortamda, Gulca’da halk arasında büyük öfke birikmişti.
Olay, Kadir Gecesi sırasında bir evde Kur’an okuyan ve ibadet eden kadınların Çin polisi tarafından basılmasıyla başladı. Kadınlar dışarı çıkarıldı, direnenlere şiddet uygulandı.
Bu duruma tepki olarak binlerce Uygur (bazı kaynaklarda 15.000-20.000 kişi) sokaklara döküldü.
Göstericiler barışçıl şekilde yürüdü, tekbir getirerek “Bağımsız Doğu Türkistan” sloganları attı ve adalet, dinî özgürlük, insan hakları talebinde bulundu.
Çin polisi ve Halk Kurtuluş Ordusu, protestoculara tazyikli su, göz yaşartıcı gaz ve ardından ateşli silahlarla müdahale etti.
Sokaklarda rastgele ateş açıldı, çok sayıda kişi vurularak öldürüldü.
Yaralı ve gözaltına alınanlar -30 derece soğukta ıslak halde uzun süre bekletildi; birçok kişi donarak hayatını kaybetti.
Ölü ve Yaralı Sayıları (Kaynaklara Göre Farklılık Gösterir)
Çin resmî açıklaması: 9-10 kişi öldü (1 polis dahil), 198 yaralı.
Uluslararası Af Örgütü ve Uygur kaynakları: 100’den fazla kişi ateşli silahla öldürüldü, 300’den fazla kişi donarak veya işkence sonucu hayatını kaybetti.
Bazı tanıklıklar ve diaspora kaynakları: 200-800 arası ölü, binlerce yaralı.
Sonraki haftalarda ve aylarda toplu infazlar devam etti; yüzlerce kişi idam edildi.
Olayın hemen ardından binlerce Uygur gözaltına alındı (bazı kaynaklarda 4.000+ kişi).
Göstermelik mahkemelerde 200’den fazla kişi idam, 90 kişi müebbet hapis aldı.
Binlerce kişi, “akıbeti bilinmeyenler” kategorisine girdi (zorla kaybetmeler).
Bu katliam, 1997 sonrası Çin’in Doğu Türkistan’da uyguladığı “sert darbe” (Strike Hard) kampanyalarının başlangıcı olarak görülür.
Gulca Olayı, günümüzdeki toplama kampları, zorla çalıştırma ve kültürel soykırım politikalarının temelini oluşturan dönüm noktalarından biri kabul edilir.
Bugün üzerinden 29 yıl geçmiş olmasına rağmen, Uygur diasporası ve insan hakları örgütleri her yıl 5 Şubat’ı anma etkinlikleri düzenliyor, şehitleri rahmetle yâd ediyor. Çin hükümeti ise olayı genellikle “ayrılıkçı ayaklanma” olarak nitelendirip resmi ölü sayısını düşük tutuyor.
Bu olay, Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerinin en somut ve kanlı örneklerinden biridir.
Tüm şehitlerimize Tanrı’dan rahmet diliyorum.
05 Şubat 2026
M. Hüseyin OĞUZ
