BİR AYAKKABININ GÖLGESİNDE
MEKAP MARKASI, PKK ALGISI VE KOLEKTİF HAFIZADA DÖNÜŞÜM
GİRİŞ: Bir Ayakkabının Ötesinde
1980’li yıllardan bu yana Türkiye’de Mekap ayakkabıları, yalnızca dayanıklılığı ile değil, aynı zamanda siyasi çağrışımlarıyla da anılır olmuştur. PKK terör örgütü üyelerinin dağlık bölgelerde bu ayakkabıyı kullanması, markanın kolektif hafızada olumsuz bir simgeye dönüşmesine neden olmuştur. Bu yazıda, Mekap markasının tarihsel gelişimi, terörle ilişkilendirilme süreci, kamuoyundaki algı yönetimi ve marka stratejileri incelenecektir.
a. Mekap Markasının Doğuşu ve Teknik Özellikleri
Mekap Ayakkabı Sanayi ve Ticaret A.Ş., 1972 yılında Gaziantep’te kurularak yerli üretim iş ayakkabılarıyla pazara giriş yapmıştır. Marka ismi, “Mechanical Appliance” ifadesinin kısaltmasından türemiştir ve ilk yıllarda özellikle işçi ve çiftçilere yönelik olarak dayanıklı, kauçuk tabanlı ayakkabılar üretmiştir (Mekap, 2023). Su geçirmezlik, sağlam zemin tutuşu ve ekonomik fiyatı, özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bu markayı cazip kılmıştır.
b. PKK ile Özdeşleşme Süreci: Algının İnşası
1984 yılında başlayan PKK terör eylemleri sonrası yapılan operasyonlarda, ele geçirilen örgüt mensuplarının ayaklarında sıklıkla Mekap marka ayakkabılar görülmesi medya yoluyla kamuoyuna yansıtılmıştır. Bu görüntüler, zamanla Mekap’ın PKK’nın “tercih ettiği ayakkabı” gibi algılanmasına yol açmıştır. Görsel medya, bu bağlantıyı doğrudan veya dolaylı biçimde pekiştirmiştir (Yıldız, 2018: 74). Oysa örgüt bu ayakkabıları ideolojik nedenlerle değil, dağ koşullarına uygunluğu ve ulaşılabilirliği sebebiyle tercih etmiştir.
c. Firma Tepkisi ve Algı Mücadelesi
Markanın yöneticileri, PKK ile özdeşleştirilmekten duydukları rahatsızlığı defalarca dile getirmiş, kamuoyuna “Biz yerli ve milli bir markayız” mesajı vermeye çalışmışlardır. 2000’li yıllarda firma, bu algının ticari zarar verdiğini belirterek medya kuruluşlarına resmi açıklamalar göndermiştir. Firma, PKK’nın bu ürünü kullanmasının kendilerinin kontrolü dışında olduğunu ve ürünlerinin çiftçiler, işçiler ve güvenlik personeli tarafından da yaygın şekilde kullanıldığını vurgulamıştır (Mekap, 2019).
d. İsim Değişikliği Gündeme Geldi mi?
Mekap markasının ismini değiştirdiğine dair zaman zaman söylentiler çıkmış olsa da firma, kurumsal kimliğini koruyarak ismini değiştirmemiştir. Ancak imaj yenilemek adına yeni ürün serileri geliştirmiş, özellikle “Mekap Pro” ve “Mekap Safety” gibi alt markalarla modernize edilmiş modeller üretmeye başlamıştır. Bu, isim değişikliği yapmadan dönüşüm stratejisi uygulandığını göstermektedir (Kaya, 2020: 113).
e. Kolektif Hafızada Bir Markanın Simgeleşmesi
Mekap örneği, bir ürünün nasıl ideolojik veya siyasi bir simgeye dönüşebileceğini göstermesi bakımından önemlidir. Walter Lippmann’ın “public opinion” (kamuoyu) teorisinde vurguladığı gibi, medya aracılığıyla yayılan imgeler bireysel algıların ötesinde kolektif anlamlar üretir (Lippmann, 1922). Mekap bu bağlamda yalnızca bir ayakkabı değil, toplumsal belleğin inşa ettiği sembolik bir nesneye dönüşmüştür.
SONUÇ: Terörle Algı Arasında Sıkışan Bir Marka
Mekap’ın PKK ile özdeşleştirilmesi, markanın kendi niyetlerinden bağımsız olarak oluşmuş bir algı durumudur. Ürünün lojistik nedenlerle tercih edilmesi, medya ve kamu söylemiyle farklı bir anlama evrilmiştir. Firma bu süreçte isim değiştirmemiş, ancak ürün ve pazarlama stratejilerini yenileyerek imajını düzeltmeye çalışmıştır. Mekap olayı, Türkiye’de terörle mücadele, medya dili ve marka algısı kesişiminde dikkate değer bir örnek teşkil etmektedir.
17.7.2025
Av. Fahrettin ÖNDER
E. Öğ. Alb. / EDA Üyesi
KAYNAKÇA:
Kaya, Halil. Türkiye’de Marka Algısı ve Medya Yönlendirmesi. İstanbul: Etkileşim Yayınları, 2020.
Lippmann, Walter. Public Opinion. New York: Harcourt, Brace and Company, 1922.
Mekap Ayakkabı Sanayi ve Ticaret A.Ş. “Kurumsal Tanıtım ve Basın Açıklamaları.” www.mekap.com.tr, Erişim: 10 Temmuz 2025.
Yıldız, Ayşegül. “Türkiye’de Terör ve Medya: Görsel Temsiller Üzerinden Algı Üretimi.” İletişim ve Toplum, cilt 10, sayı 2, 2018, ss. 70-82.
