MERYEM ATMACA, KİMDİR?
Meryem Atmaca, Türk tarihinin az bilinen ama çok etkileyici fedakârlık öykülerinden birine sahip kahraman bir kadındır.
I. Dünya Savaşı sırasında (Özellikle, Sarıkamış Harekâtı ve Kafkas Cephesi’nde) Rus birliklerine esir düşen yaklaşık 1800 Türk askerini kurtarmak için babasından miras kalan 10.000 altını harcamıştır. Bu altınları Ruslarla pazarlık yaparak fidye olarak vermiş ve esir askerlerin Sibirya kamplarından serbest bırakılmasını sağlamıştır.
Varlıklı bir aileden geliyordu. Babası Übeydullah Efendi’ydi (bazı kaynaklarda Başkurt Türklerinden Ufa kökenli olarak belirtilir). Eşi, Osmanlı ordusunda görev yapan Yüzbaşı Ali Rıza Bey (Rumiye / Urmiye Başkonsolos vekili) idi. Bu fedakârlık, özellikle 1917 Rus Devrimi sonrası dönemde, Osmanlı/Türk tarafının esirleri kurtarmak için resmi diplomatik ve maddi imkanlarının çok sınırlı olduğu bir zamanda gerçekleşti.
Bu büyük fedakârlıktan sonra Meryem Atmaca ve ailesi, maddî açıdan büyük zorluklar yaşadı. Servetini tamamen kaybetmişti.
Cumhuriyet döneminde, yaptıkları hizmet karşılığında:
1931 ve 1941 yıllarında Bakanlar Kurulu kararlarıyla Ankara’nın Kalaba (şimdiki Keçiören civarı) köyünde kendilerine bir konut tahsis edildi.
Daha sonra İstanbul’a yerleşmek istediklerinde İskân Kanunu kapsamında kolaylıklar sağlandı.
Ancak hayatının son yıllarında yoksulluk içinde yaşadı. Çoğu kaynakta 1926 yılında fakir bir kadın olarak vefat ettiği belirtilir. Bazı anlatımlarda ölüm yılı 1945 olarak da geçse de, yaygın kabul gören tarih 1926’dır.
Neden “unutulmuş kahraman”?
Resmî tarih kitaplarında ve müfredatta genellikle çok az yer alır veya hiç bahsedilmez.
Nene Hatun, Şerife Bacı, Kara Fatma gibi isimlere kıyasla daha az bilinir.
Hakkında kısa belgeseller (örneğin “Esirlerin Annesi: Meryem Atmaca”) ve sosyal medya paylaşımları ile son yıllarda daha fazla anılmaya başlandı.
Birçok kişi onun hikâyesini “savaşın gizli kahramanlarından biri” olarak paylaşıyor ve “Neden heykeli yok, neden daha çok anlatılmıyor?” diye soruyor.
Meryem Atmaca, Türk kadınının vatanseverliğinin, fedakârlığının ve vicdanının en güzel örneklerinden biridir. Tüm servetini Mehmetçik için feda etmiş, sonrasında kendisi yoksulluk çekmiş bir anne/vatan evladıdır. Mekânı cennet olsun.
Tanrı, rahmetini bol eylesin.
09 Mart 2026
M. Hüseyin OĞUZ
