TÜRKLERİN İLAHÎ TÖRESİ!

Spread the love

TÜRKLERİN İLAHÎ TÖRESİ!

Türk Töresi Dururken Neden Bedevî Zihniyeti?

Türk tarihinin derinliklerinde kök salmış bir kavram olan “Türk töresi”, binlerce yıllık göçebe ve devletçi geleneklerin şekillendirdiği bir yaşam felsefesi ve hukuk sistemidir. Bu töre, adaleti, eşitliği, erdemliliği ve ulusal dayanışmayı esas alır. Buna karşılık, bazı eleştirilerde “Bedevî zihniyeti” olarak nitelendirilen yaklaşım ise, Arap yarımadasının çöl kültüründen kaynaklanan, kabilecilik, katı kurallar ve dışlayıcı bir yapıya işaret eder. Bu ifade, özellikle Türk milliyetçiliği çevrelerinde, İslam’ın kabulünden sonra Türk toplumunda görülen Arap kültürü etkisini (Araplaşma) eleştirmek için kullanılır. Peki, kadim Türk töresi varken neden bazı dönemlerde “Bedevî zihniyeti” olarak görülen unsurlar baskın hale gelmiştir? Bu soru, Türk kimliğinin tarihsel serüvenini, İslamlaşma sürecini ve kültürel çatışmaları anlamak için kritik öneme sahiptir.

***

Türk Töresi Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

Türk töresi, eski Türk topluluklarının yazılı olmayan ama nesilden nesile aktarılan kurallar bütünüdür. Orhun Yazıtları’nda (Bilge Kağan, Kül Tigin ve Tonyukuk abideleri) sıkça vurgulandığı üzere, töre devletle iç içedir: “Üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe ilini, töreni kim bozabilir?” Töre, kağan dahil herkesi bağlar ve üç kaynaktan beslenir: Kağanın kararları, kurultay görüşmeleri ve toplumda kendiliğinden oluşan örf-âdetler.

Başlıca özellikleri:
Adalet ve Eşitlik: Cezalar kesin ve değiştirilemez; devlet malı kutsaldır, hırsızlık veya isyan idamla cezalandırılır. Uzun hapis cezası yoktur, çünkü göçebe yaşam pratiktir.
Erdemlilik: Dürüstlük, çalışkanlık, uzmanlık teşvik edilir; tembellik, sarhoşluk, dilencilik “erdemsizlik” sayılır ve toplumdan dışlanma cezası verilir.
Laiklik ve Özgürlük: Devlet dini yoktur; inanç kişisel meseledir. Farklı dinler (Şaman, Musevi, Hristiyan) eşit kabul edilir.
Dayanışma: Toplum esenliği ön plandadır; devlet ulus için vardır, ulus devlet için değil.
Dinamizm: Töre değişen koşullara uyar; Uygurlar döneminde yazılı hale getirilmiştir.
Ziya Gökalp, Türk Töresi (1923) adlı eserinde töreyi “Eski Türklere atalarından kalan bütün kaidelerin toplamı” olarak tanımlar. Gökalp’e göre töre, Türk milliyetçiliğinin temelidir ve evrensel ahlakla örtüşür.

***

“Bedevî Zihniyeti” Kavramı ve Eleştirisi

“Bedevi zihniyeti”, çölde yaşayan göçebe Arap kabilelerinin (bedevîlerin) kültürünü ifade eder. Kur’an’da bile bedevîler “Küfür ve nifak bakımından daha beter.” (Tevbe, 97) olarak nitelendirilir; kaba, kanun tanımaz, kabileci ve dışlayıcı özellikler taşıdıkları belirtilir. Tarihsel olarak bedevîler, yağmacılık, kan davası ve katı aşiret bağlarıyla anılır.

Türk milliyetçiliğinde bu ifade, İslam’ın kabulünden sonra Türk toplumuna giren Arap-İslam unsurlarını eleştirmek için kullanılır. Özellikle:
Emevîler döneminde İslam’ın Arap milliyetçiliğiyle özdeşleşmesi,
Osmanlı’da Yavuz Sultan Selim’den sonra mezhepçi politikalarla Türkmenlerin dışlanması,
Günümüzde bazı radikal akımların (Vehhabilik gibi) bedevî kökenli katı yorumları.
Eleştirmenlere göre, Türkler, İslam’ı kabul ederken kendi törelerini korumuştur (Türk Müslümanlığı), ancak zamanla Araplaşma (dil, âdet, zihniyet) baskın hale gelmiştir. Bu, “Arap kültürünün din zannedilmesi” olarak görülür.

***

Neden Bedevi Zihniyeti Baskın Hale Geldi?

Türklerin İslam’a geçişi (10. yüzyıl, Karahanlılar dönemi) gönüllü ve benzerlikler (tek tanrı inancı) nedeniyle olsa da, süreçte kültürel etkileşim kaçınılmazdı:
Siyasi Nedenler: Emevî ve Abbasîlerde Arap üstünlüğü; Selçuklu ve Osmanlı’da İran-Arap kültürü etkisi.
Dini Yorum Farkları: Türk töresi laik ve eşitlikçi iken, bazı Arap yorumları kabileci ve teokratikti.
Araplaşma Süreci: Osmanlı’da Arapça-Farsça hakimiyeti, günümüzde bazı akımların Arap adetlerini (örneğin katı şeriat yorumları) din sanması.
Milliyetçilik Eleştirisi: Nihal Atsız ve benzeri Türkçüler, İslam’ı Türk töresiyle uyumlu görürken, “Araplaşma”yı yabancılaşma olarak eleştirir. Ziya Gökalp ise Türkçülüğü kültürel birlik olarak savunur, Turan idealini öne çıkarır.
Sonuçta, Türk töresi; adalet, özgürlük ve erdem temelindeyken, bedevi zihniyeti eleştirisi dışlayıcılık ve katılıkla ilişkilendirilir. Bu çatışma, Türk kimliğinin özüne dönüş çağrısıdır: İslam, Türk töresiyle bütünleşebilir; ancak, yabancı unsurlar kimliği erozyona uğratır.

***

SONUÇ: Özüne Dönüş Çağrısı

“Türk töresi dururken neden bedevi zihniyeti?” sorusu, bir kimlik sorgulamasıdır. Türk milleti, tarih boyunca töresini koruyarak büyük devletler kurmuştur. Bugün de, Gökalp‘in dediği gibi, “Türkçülük” ile hars (kültür) ve medeniyet dengesi kurulmalıdır. Bedevî zihniyeti eleştirisi, Arap kültürüne değil, onun katı ve yabancı unsurlarına yöneliktir. Gerçek İslam, Türk töresiyle uyumlu bir evrensel mesajdır; önemli olan, özü korumaktır.

Bu tartışma, Türk milliyetçiliğinin temel taşlarından biri olarak kalmaya devam edecektir.

TÖRE, Türk’ün ebedi rehberidir.

***

TÜRKLERİN İLAHÎ TÖRESİ

BİLGE KAĞAN YASASI / EN ESKİ TÜRK ANAYASASI: “TÖRE”

Tengri (yaratan) tektir.
Her kim ki, Tengri’den kut almak dilerse, başkasına yakarmasın.
Bir İl (Ülke), bir Kağan, bir Tengri..
Bir kına iki kılıç girmez. Bir hatun iki er alamaz ve bir budunda iki töre olmaz. Töre tektir. Töre kesin ve keskindir. Kim ki, töreye uya kutlanır. Kim ki, töreye kıya katlanır..
Kimse töreden üstün değildir. Dirlik ve birlik için töre budur.
Bir çoban sürüsünden, bir er ailesinden, bir Kağan budunundan sorulur.
Her er eşine, atına, pusatına sahip çıkacak.
Ana-babaya ve ataya tazim(saygı) duyulacak.
Hısmına sarılacak, komşusunu gözetecek.
Er kişi yalan söylemeyecek.
Mal çalan, mülk çalan misliyle ödeyecek. Hesabı ya malıyla ya canıyla sorulacak.
Kim ki, bir ırza musallat olursa, canından olacak.
Her kim olursa olsun haksız, aldatıcı iş tutarsa hesabı hemen sorulacak.
Cenkten beri duran ya da kaçan tamuya(cehennem) uçacak.
Aman dileyene kılıç üşürülmeyecek, sığınana arka dönülmeyecek.
Baş kaldıranın başı alınacak, hak isteyenin hakkı verilecek.
Kimse kimseye üstünlük taslamayacak. Ne ak etin karadan, ne karanın kızıldan, ne kızılın sarıdan farkı olmayacak.
Kin ve gururdan uzak olunacak.
Mazluma merhamet, zalime azap duyulacak.
Zayıfa, yaralıya, çocuğa ve kadına el kaldırılmayacak.
Kızı isteyen Kağan da olsa, bey de olsa, kız istediğine verilecek.
Gereksiz yere ağaç kesmeyeceksin, suyu kirletmeyeceksin.
Bilmeyip de bildim demeyeceksin, bilene danışacaksın.
Bugünün işini yarına bırakmayacaksın.
Kusur görmeyecek, kusur aramayacaksın.
Güçlüyken affet, zayıfken sabret.
Yazgına asi olma.
Yaptığın iyiliği unut, yapılan iyiliği unutma.
Herkes adaletle iş görecek.
Her ne edersen et, yargılanacağını her daim akılda tut.
Milletine yaban kalma. İpeğin iyisine, sözün güzeline kanma, onlara boyanma.
Kağan o dur ki, adaleti üstün tutsun, töreyi yaşatsın. Töre yok olursa, İl yok olur. İl olmazsa, budun kul olur.
Ey Türk Oğuz beyleri, ey milletim işitin!
“Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe senin İlini ve töreni kim bozabilir?”