VEFATININ 15. YIL DÖNÜMÜNDE ESİN AFŞAR’IN ANISINA…
Esin Afşar (14 Eylül 1936, Bari – 14 Kasım 2011, İstanbul), Türk sanatının çok yönlü, zarafetle yüklü ve dirençli bir yıldızıydı: şarkıcı, besteci, tiyatro ve sinema oyuncusu, yazar, çevirmen. Diplomat bir babanın (Nüzhet Haşim Sinanoğlu) ve gazeteci-yazar bir annenin (Rüveyde Sinanoğlu) kızı olarak İtalya’nın Bari kentinde doğdu. Ailesi İkinci Dünya Savaşı’nın gölgesinde Türkiye’ye döndü; babasını küçük yaşta kaybetti. Ağabeyi ünlü bilim insanı Oktay Sinanoğlu’dur. Ankara TED Koleji’nden sonra Ankara Devlet Konservatuvarı Piyano Bölümü’nden mezun oldu. Maria Callas ve Leyla Gencer’in de hocalarından olan Elvira de Hidalgo ve Madam Böhm’den şan dersleri aldı. Sesinin gücü ve sahne yeteneği, piyanist olarak girdiği Devlet Tiyatroları’nda Muhsin Ertuğrul’un desteğiyle oyunculuğa dönüştü; 12 yıl boyunca sahnede yer aldı.
1958’de tiyatro oyuncusu Kerim Afşar ile evlendi; kızı Pınar doğdu. Daha sonra Şener Aral ile evlendi ve oğlu Aydıncan’ı dünyaya getirdi. Tiyatro yıllarının ardından müzikale (Fantastiks) adım attı ve hafif müzik (aranjman) söylemeye başladı. Ruhi Su ile tanışması onu çağdaş folk müziğine, Anadolu’nun derin türkülerine yönlendirdi. 1969’da Kul Ahmet’in “Yoh Yoh” türküsünü tiyatral, canlı ve unutulmaz bir yorumla seslendirdi; halk onu uzun yıllar “Bayan Yoh Yoh” diye andı. Aynı dönemde Yunus Emre’nin dizelerinden bestelediği “Bana Seni Gerek Seni” ile de tanındı. Dönemin Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil tarafından “Diplomatik Sanatçı” unvanıyla Macaristan’a gönderildi; Fransa’da Jacques Brel ile Dario Moreno Ödülü’nü paylaştı, uluslararası festivallerde dereceler aldı, birçok ülkede Türkiye’yi temsil etti.
Sesinde opera eğitiminin disiplini, tiyatronun dramatik gücü ve Anadolu’nun toprağa bağlı samimiyeti bir aradaydı. Hafif müzikten çağdaş folk’a, Yunus Emre’den Âşık Veysel’e, Nazım Hikmet’ten Mevlana’ya uzanan bir yelpazede yorumlar yaptı.
Albümleri arasında Dün ve Bugünün Türk Şiir ve Ezgileri (1986), Ruhi Su’ya Türkü (1987), Yunus Emre (1991), Esin Alaturka (1995), Atatürk (1997), Özlem (1998), Caz Yorumlarıyla Âşık Veysel (1999), Nazım Hikmet Şarkıları (2000) ve Yunus Emre & Mevlana Şarkıları (2002) yer alır.
45’lik plaklarıyla da 1970’lerin sesini taşıdı: “Yoh Yoh / Bebek”, “Kara Toprak / Bana Seni Gerek Seni”, “Zühtü” gibi parçalar hâlâ dinlenir.
Şarkılarından alıntılarla sesinin ruhunu hissetmek mümkün:
“Yoh Yoh” (Kul Ahmet) – oyunbaz, coşkulu ve tiyatral yorumuyla efsaneleşti:
“Seherde uğradım ben bir güzele / Dedim sarhoş musun söyledi yoh yoh / Ağ elleri boğum boğum kınalı / Dedim bayram mıdır söyledi yoh yoh…”
Başka bir versiyonda diyalog daha da canlanır: “Dedi ‘Kaşın zülükar mı?’ / Dedim ki ‘Yay’ / Dedi ‘Yüzün ne güzel’ / Dedim ki ‘Ay’… / Dedi ‘Elde gözün var mı?’ / Söyledim ‘Yoh, yoh’…”
“Bana Seni Gerek Seni” (Yunus Emre’nin dizelerinden, kendi bestesiyle) – mistik derinliği ve sadelikle:
“Aşkın aldı benden beni, / Bana seni gerek seni; / Ben yanarım dünü, günü, / Bana seni gerek seni…
Sofilere sohbet gerek / Ahilere ahret gerek / Mecnunlara Leylâ gerek / Bana seni, gerek seni.
Yunus durur benim adım / Gün geçtikçe artar odum / İki cihanda maksudum / Bana seni gerek seni…”
“Zühtü” – halkın diline yerleşen, coşkulu ve samimi bir yorum:
“Samanlıktan kaldıramadım samanı da, Zühtü / Ben sana kandım, Zühtü / Şimdi geldi sarılmanın zamanı da, Zühtü / Sana kandım, Zühtü…
Amanın yandım, Zühtü / Ben sana kandım, Zühtü / Hele hele yandım, Zühtü…”
Esin Afşar yalnızca şarkı söylemedi; “Kırmızı Pabuçlar”ı çevirdi, kitaplar yazdı (Yaşamımdan Esintiler vb.), televizyon programları hazırladı, sosyal sorumluluk alanında da sesini yükseltti. Lösemi ve zatürre nedeniyle 14 Kasım 2011’de İstanbul’da hayata veda etti; Karacaahmet Mezarlığı’nda toprağa verildi.
Onun sanatı, Anadolu’nun toprağını modern sahneye, Yunus’un aşkını çağdaş kulağa taşıyan bir köprüydü. Sesinde hem incelik hem güç, hem oyunculuk hem içtenlik vardı. “Bayan Yoh Yoh” olarak anıldığı o yıllardan Nazım ve Veysel yorumlarına kadar uzanan yolculuğu, Türk müziğinin zenginliğini ve evrenselliğini hatırlatır. Hâlâ dinlendiğinde, “Bana seni gerek seni” diye fısıldayan o ses, bir dönemin ve bir ruhun destanını yeniden canlandırır.
Tanrı, rahmetini bol eylesin.
17 Kasım 2026
M. Hüseyin OĞUZ

