VEFATININ 85. YIL DÖNÜMÜNDE MEHMET RIFAT BÖREKÇİ
Mehmet Rıfat Börekçi,
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Diyanet İşleri Başkanı’dır. 1924-1941 yılları arasında bu görevi kesintisiz olarak yürütmüş önemli bir din adamı, âlim ve Millî Mücadele destekçisidir.
29 Kasım 1860 (Hicri 15 Cemaziyelevvel 1277) tarihinde Ankara (bazı kaynaklarda Balâ ilçesine bağlı Beynam köyü belirtilir) doğdu.
Babası Ankara ulemasından Börekçizâde Ali Kâzım Efendi, annesi Habibe Hanım. Ailesi ulema kökenli bir ailedir. (Börekçizâdeler).
İlk ve orta öğrenimini Ankara’da tamamladı.
İstanbul’a giderek Beyazıt Medresesi’nde (Dersiâmlarından) Atıf Efendi’den Arapça ve İslami ilimler okudu, icazet aldı.
Hem dinî ilimler hem de teknik/aklî ilimler alanında eğitim gördü.
Ankara’ya döndükten sonra müderrislik yaptı.
İstinaf Mahkemesi üyeliğinde bulundu.
1908 yılında Ankara Müftüsü oldu ve bu görevi uzun yıllar sürdürdü.
Millî Mücadele döneminde çok aktif rol aldı.
İstanbul Hükümeti’nin (Padişah/Halife yanlısı) fetvasına karşı çıktı.
Anadolu’da Milli Mücadele’yi destekleyen karşı fetva hazırladı ve diğer müftülerden imza toplatarak yayılmasını sağladı.
29 Ekim 1919’da Ankara Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ni kurdu ve başkan seçildi.
Kuva-yı Milliye’ye destek verdi, Seğmenler Alayı’nın kuruluşunda yer aldı, gönüllü neferlik yaptı.
TBMM 1. Dönem’de Menteşe (Muğla) mebusu seçildi (1920); ancak kısa süre sonra müftülük görevini tercih ederek istifa etti (27 Ekim 1920).
1922-1924 arası Şer’iyye ve Evkaf Vekâleti Heyet-i İftâiyye üyesi olarak görev yaptı.
4 Nisan 1924 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Diyanet İşleri Reisi (Başkanı) olarak atandı.
1924’te kurulan Diyanet İşleri Reisliği’nin başına getirildi.
1934 Soyadı Kanunu’ndan sonra “Börekçi” soyadını aldı.
5 Mart 1941 tarihine kadar (17 yıl) bu görevi sürdürdü; ölünceye kadar görevde kaldı.
Bu süre boyunca Cumhuriyetin laiklik ilkeleri çerçevesinde din hizmetlerini düzenledi; cami ve görevli yönetimi, fetva işleri gibi alanlarda kurucu rol oynadı.
5 Mart 1941 tarihinde Ankara’da vefat etti (80 yaşında).
Cenaze namazı Hacı Bayram Camii’nde kılındı.
Cebeci Asrî Mezarlığı’na defnedildi.
Mehmet Rıfat Börekçi, hem Millî Mücadele’nin hem de Cumhuriyetin kuruluş döneminin din alanındaki en önemli figürlerinden biridir. Atatürk ve Millî Mücadele kadrosunun yanında yer almış, bağımsızlık mücadelesine fetva ve örgütlenme anlamında büyük katkı sağlamış bir âlim olarak hatırlanır.
Ankara’ya gelen Mustafa Kemal Paşa’yı ziyaret eden Ankara müftüsü Rıfat Börekçi, kahve ikramını “sevmem” diyerek reddetmişti. Kahve severdi; ama kahveye atacak şekeri olmayan Paşa’yı mahcup etmek istememişti.
İşte bugün, bu yüce gönüllü adamın vefat yıldönümü.
Dipçe… İnternette zaman zaman dolaşan “Yahudi kökenli veya haham” iddiaları tamamen asılsızdır ve doğruluk kontrol siteleri tarafından yalanlanmıştır. Fotoğraflarda yanlışlıkla Ahmet Hamdi Akseki’nin resmi kullanılmaktadır.
Tin’i, kut bulsun… Durağı, uçmak olsun… Yeri, uluların yanı olsun…
05 Mart 2026
M. Hüseyin OĞUZ
Kaleminize sağlık