MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİNİN KADIN KAHRAMANLARINDAN SAKİNE BATURAY
Sakine Baturay (1896-1976), Millî Mücadele döneminin önemli kadın kahramanlarından biri olarak tanınır. En bilinen özelliği, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a gelen Mustafa Kemal Atatürk’ü ve beraberindeki heyetini (Bandırma Vapuru ile gelen 19 kişilik grup) iskelede karşılayan tek kadın olmasıdır. Bu olay, genellikle Reji İskelesi (bugünkü Tütün İskelesi) olarak anılır ve Sakine Hanım’ın bu tarihteki varlığı, oğlu Orhan Baturay’ın aktardığı aile anlatıları ve araştırmacı Necat Çetin’in 2008-2009’daki çalışmalarıyla belgelenmiştir.
1896 yılında Erzurum’un İspir ilçesine bağlı Baksır-Kındız köyünde doğdu. Nüfus kaydında Samsun olarak geçtiği belirtilir (babasının Samsun’da çalışmasından kaynaklı olabilir).
Babası Erzurumlu Hasan Reis. Samsun’da eşraftan Ömerzadeler’in yanında “takada” (ticari gemi/petrol taşıma işleri) çalışıyordu; Romanya-Köstence hattında petrol taşımacılığı yapılıyordu.
1911 veya 1912’de Muhsin Bey ile evlendi. Bu evlilikten 1913’te Lütfü adlı bir oğlu oldu (doğuştan ayakları sakat). Kocası Yemen Harbi’nde askerdeyken köyü Ermeni katliamına uğradı. Sakine Hanım, sakat çocuğuyla kışın zorlu 2,5 aylık bir yolculukla Samsun’a babasının yanına sığındı.
Samsun’da hastanede hastabakıcı olarak çalıştı. Burada Amerikalı bir doktordan İngilizce ve Latin alfabesi öğrendi. Mücadeleci, meraklı ve çalışkan bir kişiliği vardı.
Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a geleceğini duyan Sakine Hanım, o gün (fırtınalı bir Pazartesi) Reji İskelesi’ne gitti ve karşılayan grup arasında yer aldı. Atatürk’ü ve arkadaşlarını karşılayanlar arasında tek kadın olarak tarihe geçti. Bu bilgi, ailesine ve çevresine gururla anlattığı bir hatıraydı; “Ben 19 Mayıs 1919’da bir kadın olarak Samsun’da iskelede Atatürk’ü karşılamaya gittim” dediği aktarılır.
Samsun’da yaşadığı dönemde kadınları örgütledi. Toplanan yünlerle cephedeki askerler için çamaşır, kazak gibi ihtiyaç malzemeleri dokudu/üretti. Kurtuluş Savaşı boyunca Samsunlu kadınların Millî Mücadele’deki emeğine katkı sağladı. Bu yönüyle “isimsiz kahramanlardan biri” olarak anılır.
İkinci evliliğini Abdullah Bey ile yaptı. Bu evlilikten iki oğlu oldu: Orhan Baturay (1930 doğumlu) ve Mehmet (1931 doğumlu).
1934 Soyadı Kanunu ile “Baturay” soyadını aldı (Atatürk döneminin ünlü denizaltısı TCG Baturay’dan esinlenerek).
Eşiyle birlikte Samsun’dan ayrılarak İzmir’in Torbalı ilçesine yerleşti. Burada da mahallede sağlıkçı/yardımsever olarak tanındı; köylere doktorluk yapar gibi hizmet etti.
1976 yılında İzmir’de hayatını kaybetti (Bazı kaynaklarda 1974 olarak geçse de ağırlıklı kayıt 1976’dır.). Yaşamı boyunca çocuklarına ve çevresine 19 Mayıs hatırasını gururla anlattı.
Sakine Baturay’ın hikâyesi, Torbalı’da yaşayan oğlu Orhan Baturay’ın 2008’de tarih öğretmeni Necat Çetin’e anlattıklarıyla kamuoyuna açıldı ve çeşitli sempozyumlarda (Örneğin, Samsun Millî Mücadele Sempozyumu) paylaşıldı. Gazeteci olarak herhangi bir resmî kayıt veya meslek unvanı bulunmuyor; daha çok aktivist, örgütleyici ve Millî Mücadele destekçisi olarak öne çıkıyor. Hakkındaki bilgiler ağırlıklı olarak aile anlatıları, yerel tarih araştırmaları ve son yıllarda ki sosyal medya/paylaşımları şeklindedir.
Türk kadınının bağımsızlık mücadelesindeki fedakârlığını simgeleyen güçlü bir figürdür.
Tanrı, rahmetini bol eylesin.
28 Şubat 2026
M. Hüseyin OĞUZ
