VEFATININ 36.YIL DÖNÜMÜNDE TAHSİN SARAÇ
Tahsin Saraç (1 Ocak 1930, Muş – 29 Haziran 1989, İzmit), Türk şair, çevirmen ve sözlükçü olarak tanınan önemli bir edebiyat figürüdür. Toplumcu gerçekçi bir çizgide eserler üreten Saraç, özellikle şiirleri, çevirileri ve kapsamlı Fransızca-Türkçe sözlük çalışmasıyla Türk edebiyatına önemli katkılar sağlamıştır.
Tahsin Saraç, 1930 yılında Muş’un Minare Mahallesi, Saraçlar Sokak’taki 1 numaralı evde doğmuştur. Babası Raif Bey, annesi Şadiye Hanım’dır. Ailesi, Anadolu’ya Selçuklu döneminde Horasan’dan göç eden bir topluluğa dayanır. Dedesi Nadir Ağa, hali vakti yerinde bir kişi olup, evinde her akşam mahalle büyüklerinin toplandığı, misafirlerin ağırladığı bir divan bulunurdu.
İlkokulu 1937’de Cumhuriyet İlkokulu’nda okuyan Saraç, ortaokulu üç yıl boyunca iftiharla geçerek birincilikle bitirmiştir. Fransızca’ya ilgisi, Abdullah Cevdet’in oğlu Mehmet Cevdet Karlıdağ’dan aldığı derslerle başlamış, bu etkiyle Adana’da yabancı dil ağırlıklı bir okula gitmiştir. Son sınıfı Erzurum Öğretmen Okulu’nda tamamlamış ve 1952’de Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümü’nden mezun olmuştur.
Mezuniyet sonrası, dönem birincilerinin Fransa’ya gönderilmesi geleneğine rağmen, siyasi nedenlerle Hakkâri’ye öğretmen olarak atanmıştır. Ancak 1953’te dil sınavını kazanarak Paris’e gitmiş, Sorbonne Üniversitesi’nde Fransız Dili ve Edebiyatı ile sesbilim üzerine eğitim almıştır (1953-1954 ve 1957-1959).
Türkiye’ye döndükten sonra Trabzon ve Samsun liselerinde edebiyat öğretmenliği yapmış, ardından Gazi Eğitim Enstitüsü Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde asistan ve öğretim görevlisi olarak çalışmıştır (1957-1971). Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu ile Tercüme Bürosu’nda üye olarak görev almış, Türkiye Öğretmenler Sendikası’nın (TÖS) kurucularından olmuş ve Türkiye Öğretmenler Federasyonu’nda ikinci başkanlık yapmıştır.
1971’de sağlık sorunları nedeniyle emekliye ayrılmıştır.
Tahsin Saraç, toplumcu dünya görüşü nedeniyle siyasi baskılarla karşılaşmış, 12 Mart döneminde iki kez tutuklanmış ancak daha sonra serbest bırakılmıştır.
Tahsin Saraç, şiirlerinde toplumcu temaları işlemiş, aşk, Anadolu, ozanlık, erdem, sistem eleştirisi ve ölüm gibi konuları ele almıştır. Şiirlerini, İkinci Yeni şiirine yakın ancak kendine özgü bir tarzda yazmıştır. İmgeli dili, benzetmeler, kişileştirmeler ve bağdaştırmalarla zenginleştirilmiş, özenli bir kurguyla oluşturmuştur.
Kendisini bir “ozan” olarak tanımlayan Saraç, ozanlığın doğuştan geldiğini ancak yerel ve evrensel kültürle beslenmesi gerektiğini savunmuştur. Şiirlerinin “prizmatik” olduğunu, yani her okunuşta farklı yorumlara açık olduğunu belirtmiştir. Yunus Emre, Pir Sultan Abdal, Fuzûlî, Nâzım Hikmet, Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Fransız şiirinden etkilenmiştir.
Tahsin Saraç, Türkçeyi kullanmadaki titizliği ve imge zenginliğiyle tanınmıştır. Yeni sözcükler ve tamlamalarla şiirini zenginleştirerek çağdaş Türk şiirinde özgün bir yer edinmiştir.
Şiir Kitapları:
* Bir Ölümsüz Yalnızlık (1964)
* Güneş Kavgası (1968)
* Direnmeler (1973)
* Güvercin Kasapları (1978)
* Bir Sevgiyi Görüntüleme (1980)
* Toplu Şiirler (1989)
* Çıplak Kayada Çimlenmek (1989)
Çeviriler:
* Ezgiler Ezgisi (1963, Milli Eğitim Bakanlığı Üstün Başarı Ödülü)
* Günümüz Fransız Şiiri (1964, Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü)
* Yunus Emre, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Orhan Asena, Sermet Çağan gibi Türk şair ve oyun yazarlarının eserlerini Fransızca’ya çevirmiştir.
Macar edebiyatından çeviriler yapmıştır.
Sözlük:
* Büyük Fransızca-Türkçe Sözlük (1976, Türk Dil Kurumu): Altı yıllık bir çalışmanın ürünü olan bu sözlük, 100.000’den fazla kelime, kalıp söz ve deyim içerir. Bilim, sanat, felsefe, hukuk, teknik, ticaret, ekonomi ve bankacılık terimlerini kapsayan bu eser, dil öğrenenler ve çevirmenler için önemli bir kaynaktır. İkinci baskısında dildeki değişimler göz önüne alınarak genişletilmiştir.
Aziz Nesin ile mektuplaşmaları, Büyük Dostum Can Dostum: Mektuplar IV adıyla yayımlanmıştır. Bu mektuplar, iki edebiyatçının dostluğunu ve dönemin edebiyat ortamını yansıtır.
Ödülleri:
* 1963: Ezgiler Ezgisi çevirisiyle Milli Eğitim Bakanlığı Üstün Başarı Ödülü
* 1964: Günümüz Fransız Şiiri çevirisiyle Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü
* 1968: Fransız Hükümeti tarafından Légion d’Honneur nişanı
* 1978: Beşinci Frank çevirisiyle Ankara Sanatsevenler Derneği Yılın En İyi Çeviri Ödülü
* 1979: Macar edebiyatı çevirileri için Endre Edy nişanı
* 1986: Asya-Afrika Yazarlar Birliği tarafından, eserlerinin estetik düzeyi ve emperyalizm ile sömürgeciliğe karşı mücadelesi nedeniyle Lotus Ödülü
* 1970: Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Şiir Kitabı Büyük Ödülü
1953’te fakülte arkadaşı Vildan Hanım ile evlenmiş, bu evlilikten Cüneyt, Bengü ve Çağatay adında üç çocuğu olmuştur.Kardeşi İkram Saraç da yazar ve çevirmendir.
Tahsin Saraç, 29 Haziran 1989’da İzmit’te hayatını kaybetmiştir. Ölüm yıl dönümünde sevenleri tarafından saygı ve özlemle anılmaktadır.
Tahsin Saraç, Türk edebiyatında toplumcu gerçekçi şiirleriyle, çevirileriyle ve özellikle Büyük Fransızca-Türkçe Sözlük ile kalıcı bir iz bırakmıştır. Şiirlerinde halkın sorunlarını ve bireysel duyarlılıkları ustalıkla işleyen Saraç, Türkçe’ye olan sevgisi ve özenli diliyle edebiyat dünyasında saygın bir yer edinmiştir. Onun eserleri, hem edebi hem de akademik alanda önemli bir başvuru kaynağı olmaya devam etmektedir.
Rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz.
30 Haziran 2025
M. Hüseyin OĞUZ
