DR. SALİH GÜNGÖR’ÜN “İSTERSEN” ŞİİRİ ÜZERİNE KÜÇÜK BİR DEĞERLENDİRME
Salih Güngör’ün İstersen şiiri, bireysel aşkın kırılganlığını sanatsal, kültürel, inanç ve sosyal boyutlarıyla bir araya getiren, yapaylıktan uzak, içten ve kendi bağlamına sadık bir tanıklıktır. Şair, Mecnun’un çölde kayboluşunu ve Ferhat’ın dağları aşışını kendi duygusunun aynası olarak kullanıyor; böylece aşkın yalnızlık ve fedakârlık boyutları, bireysel bir deneyimin ötesinde kültürel mitolojinin sürekliliğiyle birleştiriyor. Bu göndermeler, şiirin başından itibaren onu türkü benzeri bir akışa sokmaktadır.
Her kıta, “İstersen…” diye başlayan bir nakaratla kapanıyor. Bu tekrar, türkülerin ezgisel yapısını hatırlatıyor ve aynı zamanda sevgiliye mutlak özgürlük tanıyan bir teslimiyetin ifadesini oluşturuyor. Şair, kendini sevgilinin iradesine bırakıyor; bulmak ya da bulmamak, silmek ya da silmemek, sevmek ya da sevmemek… Bu ikilikler, şiirin dramatik gerilimini kuruyor. Burada teslimiyet ve hürriyet aynı anda vardır; şairin kırılganlığı sevgilinin özgürlüğüyle tamamlanıyor. Bu ikili, şiirin omurgasını oluşturuyor ve onu sıradan bir aşk anlatısından çıkararak daha derin bir tanıklığa dönüştürür.
İmgeler şiirin bütünlüğünü taşıyan damarlarıdır. Mecnun ve Ferhat figürleri, aşkın çile ve fedakârlık boyutlarını simgeler. Bülbül ve gül imgesi, Türk şiir geleneğinin en köklü sembolüdür; sevgili bülbül, şair gül dalı olur. Saz ve sedef kakma, gönlün bir sanat eserine dönüşmesini sağlar; aşk yalnızca duygusal değil, estetik bir güzellik taşır. Papatya ve bahar, halk kültürünün gündelik sembollerini şiire taşır; saflık, kader ve yenilenme bu imgelerle dile gelir. Yaş ve kirpik, bireysel acının en küçük ama en yoğun ifadesidir. Seller ve taşkınlık, aşkın coşkunluğunu ve kontrol edilemez gücünü simgeler. Kapı ve gülüş ise teslimiyetin nihai sembolleridir; şair sevgilinin kapısına gelmiş, tek bir gülüş bütün hayalin merkezine yerleşmiştir.
İnanç boyutu, “Yere düşse bile kirlenmez aşkın” dizesinde belirginleşir. Aşk, dünyevi kirlenmeden korunmuş, neredeyse kutsal bir değer olarak sunulur. Bu, bireysel duygunun ötesinde manevi bir tanıklık işlevi görür. Sosyal boyut ise sevgilinin iradesine bırakılmışlıkta ortaya çıkar; bireysel aşk, toplumsal ilişkilerdeki teslimiyet ve karşı tarafın kararına bağlılık halini yansıtır.
Şairin duruşu burada açıktır; aşkı sahiplenmenin yanında aşkın karşısında kendini bırakmak, bir teslimiyet de vardır. Bu, hem bireysel kırılganlığı hem de sevgilinin özgürlüğünü kutsayan bir tavırdır. Güngör, şiirini halkın ortak hafızasına yaslar; imgeleri yapaylıktan uzak, içten ve kendi bağlamına sadık bir şekilde işler. Böylece şiir, bireysel bir aşk hikâyesini toplumsal ve kültürel bir tanıklığa dönüştüren bir özelliğe bürünür.
Türk şiir geleneği açısından bakıldığında; İstersen şiiri, üç damarı aynı anda taşır: Halk şiirinin türkü formuna yakınlığı, divan şiirinin imge dünyasına yaslanışı ve modern şiirin bireysel tanıklığını dile getirişi ile örtüşür. Nakarat yapısı halk şiirinin ezgisel tekrarını hatırlatır; Mecnun, Ferhat, bülbül ve gül imgeleri divan geleneğinin sürekliliğini gösterir; bireysel kırılganlık ve teslimiyet ise modern şiirin içtenlik damarına denk düşer. Bu üçlü bağ, şiiri geleneğin içinde özgün bir yere yerleştirmiş olur.
Burada özellikle vurgulanması gereken bir yön, Güngör’ün şiirlerinin türküleşen yapısıdır. İstersen şiirindeki tekrarlar ve ezgisel akış, bestelenmeye uygun bir güfte niteliği taşır. Nitekim Salih Güngör’ün şiirlerinden pek çoğu bestelenerek sanat dünyasına sunulmuştur; en son olarak Mevlâna ve Kapına Geldim gibi eserlerin güftesi ona aittir. Bu durum, onun şiir anlayışının temel bir yönünü gösterir; bu sözün hem edebi hem de müzikal bir akışa dönüşmesidir. Güngör, halk şiiri geleneğini modern bir biçimde sürdürürken, eserlerini sanat dünyasına açan bir köprü de kurmaktadır.
Bir bütün halinde bakıldığında; İstersen şiiri, türkü gibi akar. Sanatsal estetik, kültürel hafıza, inanç boyutu, sosyal tanıklık, imgelerin organik bağları, teslimiyet ve hürriyet, şairin duruşu ve Türk şiir geleneğindeki yeri birbirine karışıyor. Şiir, bireysel bir aşkın türküsü olarak hem kırılganlığı hem de sürekliliği dile getirerek söylenebilir bir ezgiye dönüşüyor. İstersen şirindeki özellikler bütün damarları içermektedir; imgeler, teslimiyet ve hürriyet, şairin duruşu, geleneğe bağlayan özelliği ve özellikle türküleşen yapının sanat dünyasına taşınışının gerçekleştiğini de ortaya koymaktadır. Diğer yönden daha önce yer verdiğimiz Ilgaz şiiri, doğa ve kültür üzerinden toplumsal hafızayı kurarken, İstersen şiiri aşk üzerinden aynı hafızayı yeniden örmektedir. İkisi birlikte, Salih Güngör’ün şiirinde hem coğrafyanın hem de duygunun türküleşen bir tanıklığa dönüştüğünü gösteriyor.
02.03.2026
Sadık SOFTA
***
İSTERSEN
Mecnun olup sensiz çöllere düştüm
Ferhat olup yüce dağları aştım
Kayboldum içimde, hayata küstüm
İstersen bul beni, istersen bulma
***
Düşe kalka yürüyorum, ipinde
Ser sefil dünyamın, yaşam dibinde
Bir damla yaş olsam kirpiklerinde
İstersen sil beni, istersen silme
***
Ömrümde dört mevsim çiçek açmalı
Sen bir bülbül olsan, ben de gül dalı
Gönlüm sazım gibi sedef kakmalı
İstersen çal beni, istersen çalma
***
Bahar geldi, güller dal uçlarında
Mutluluk var yolun sonuçlarında
Papatya gibiyim avuçlarında
İstersen yol beni, istersen yolma
***
Yere düşse bile kirlenmez aşkın
Yalnız senin için, deli bu şaşkın
İçimi yakıyor sellerce taşkın
İstersen sev beni, istersen sevme
***
Yılarca sevdayla duran görüşün
Hayalinden gitmez bir tek gülüşün
Kapına gelmişim artık sen düşün
İstersen al beni, istersen alma
(Salih GÜNGÖR)
