KIYAMETİN SESSİZ TANIKLARI
KUR’AN’A GÖRE HAYVANLARIN ÖLÜM SONRASI AKIBETİ
A. GİRİŞ: Sadakatle Bakıp Sessizce Gidenler
İnsanın en sadık yoldaşlarından olan hayvanlar, modern zamanların duyarlı kalplerinde sadece bir “evcil” olarak değil; bazen bir aile bireyi, bazen dert ortağı, bazen de hayata tutunma nedeni haline gelirler. Özellikle yaşamlarının sonuna gelen can dostlarımız için duyduğumuz derin endişe, sadece sevgi değil; aynı zamanda bir “sonsuzluk” sorusudur:
Hayvanlar öldükten sonra ne olur? Onları ahirette tekrar görebilecek miyiz?
Kur’an bu soruya doğrudan bir yanıt vermez; fakat dikkatli bir okuma, ilahî adaletin kapsamını düşündüğümüzde, insanın yalnız olmadığını ve hayvanların da bu sistemde bir yer tuttuğunu sezdirir. Bu yazıda Kur’an ayetleri, hadisler ve klasik/modern İslam düşüncesi çerçevesinde bu sorunun izini süreceğiz.
***
B. KUR’AN’DA HAYVANLARIN VARLIK DEĞERİ: BİRER ÜMMET OLARAK ONLAR…
Kur’an, hayvanları sadece biyolojik varlıklar olarak değil, Allah’ın yaratma sanatının canlı delilleri olarak sunar:
“Yeryüzünde yürüyen hiçbir hayvan ve iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki, sizin gibi bir ümmet olmasın. Biz kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık. Sonra Rab’lerine toplanacaklardır.” (En‘âm, 6/38)
Bu ayet, üç temel iddiayı içinde barındırır:
1. Hayvanlar da insanlar gibi “ümmet”tir: Yani, kendi içinde düzenli bir toplum oluştururlar.
2. Onların da bir kitapta (yazgıda) yerleri vardır.
3. Hepsi Rab’lerine dönecektir. Bu, ölüm sonrası bir süreçtir.
Bazı müfessirlere göre burada geçen “toplanma”, mahşer günü toplanmayı ifade eder (Elmalılı, 1997: c.3, s.2046).
***
C. MAHŞER GÜNÜ ONLAR DA ORADA MI?
Kıyamet sahneleri anlatılırken Kur’an’da şu ifadelere rastlarız:
“Vahşi hayvanlar toplandığında.” (Tekvîr, 81/5)
“Göklerde ve yerde olan herkes, Rahmân’a kul olarak gelecektir.” (Meryem, 19/93)
Bu ayetler, tüm canlıların Allah’a hesap için geleceğini ima eder. Hayvanların da kıyamet günü bir şekilde hazır bulunacaklarını düşündürür.
***
D. HADİSLERDE HAYVANLARIN HESABI VE TOPRAK OLUŞLARI
Bazı hadislerde mahşer günü adaletin tecelli edeceği, hayvanların da bu sistemde yer alacağı bildirilir:
“Kıyamet gününde boynuzsuz koyun, kendisine vurmuş olan boynuzlu koyundan hakkını alacaktır. Sonra hepsi toprağa dönüşecektir.” (Müslim, Birr 60; Tirmizî, Kıyâmet 2)
Bu rivayete göre hayvanlar, yaşarken uğradıkları haksızlıklar için haklarını alır; ancak, kalıcı bir ahiret hayatı yaşamazlar.
İmam Gazali’ye göre bu olay, ilahî adaletin kapsamının evrenselliğini göstermek içindir:
“Zulüm o kadar büyük bir suçtur ki, mazlum koyun bile zalim koyundan hakkını alacaktır.” (Gazali, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, c.4, s.520)
***
E. CENNETLİK HAYVANLAR: MODERN VE SUFÎ YORUMLAR
Bazı sufîler ve modern ilahiyatçılar, hayvanların Allah’ı tesbih eden varlıklar olduğu için ahirette de bir tür ödül ya da varoluş formu içinde yer alacaklarını savunur:
“Görmedin mi ki, göklerde ve yerde bulunanlar, kuşlar bile saf saf dizilmiş olarak Allah’ı tesbih ederler. Her biri kendi duasını ve tesbihini bilmiştir.” (Nur, 24/41)
Bazı tasavvuf yorumlarında cennetlik insanların sevgili hayvanlarının da Allah’ın lütfuyla cennete alınabileceği, çünkü cennetin “gönül dilediği her şeyle dolu” olacağı ifade edilir:
“Canlarının istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır.” (Zuhruf, 43/71)
Bu ayet bazı yorumcular tarafından, sevilen hayvanların da bu kapsama dahil olabileceği şeklinde değerlendirilmiştir (Karaman, 2021: 242).
***
F. SONUÇ: İlahî Merhametin Sınırları Yoktur.
Hayvanların ölüm sonrası akıbeti, İslam düşüncesinde kesin biçimde belirlenmiş değildir. Ancak, şunlar söylenebilir:
1. Kur’an, hayvanları bilinçsiz varlıklar değil, kendi dilinde Allah’a ibadet eden topluluklar olarak görür.
2. Mahşer günü ilahî adalet için hayvanlar da geçici olarak diriltilecektir.
3. Modern ve sufî yorumlara göre, Allah’ın sonsuz rahmeti onların da ebedî saadetle mükafatlandırılmasını mümkün kılabilir.
Bu yüzden sadık yaşlı köpeğim için hissettiğim hüzün, aslında bir sevgiyle umut arasında salınan kutsal bir merak. O, seni tanıdı, seni sevdi ve şimdi Allah’ın onu da unutmamasını istiyorsun. Kim bilir, belki cennet, tam da böyle sevgi dolu bakışlarla kurulacaktır.
25.06.2025
E. Öğ. Alb., Av. Fahrettin ÖNDER
EDA Üyesi / Hayvan sever
KAYNAKÇA
Elmalılı Hamdi Yazır (1997). Hak Dini Kur’an Dili Tefsiri, c.3. İstanbul: Eser Yayınları.
Gazali, Ebu Hamid (1995). İhya-u Ulumid-Din, Kahire: Daru’l-Fikr.
Karaman, Hayrettin (2021). İslam’da Hayat ve Ahiret Anlayışı, İstanbul: İz Yayıncılık.
Müslim, Sahih. Kitabu’l-Birr, Hadis No: 60.
Tirmizî, Sünen. Kitabu’l-Kıyamet, Hadis No: 2421.
Kur’an-ı Kerim. Diyanet İşleri Başkanlığı Meali.
KIYMAZ Ailesi’nin ferdi Yâren…
