İster kapitalizm ister liberalizm ister sosyalizm ister karma ekonomi diyelim, verimlilik küçük işletmelerin birleşerek güç birliği yapmasını zorunlu kılıyor.
Elli yıl öncenin pek çok küçük işletme türü bugün ortadan kalktı. İstanbul Gedikpaşa’da yıkık dökük apartman katlarındaki kundura imalatçıları artık yok. Tarımda çok büyük arazilerde on binlerce ağaçlık meyve bahçeleri, on binlerce dönümlük tahıl tarlaları var. Mahalle bakkallarının yerini zincir marketler aldı. Tek tük dayanan küçük işlemeler büyük özverilerle ayakta kalmaya çalışıyor.
Gelişimin karşısında durmak mümkün değil. Karşı duran ezilip geçilir. En doğru yol gelişime ayak uydurmaktır. Çözüm kooperatifleşmektedir. Her alanda kooperatiflerde birleşenlerin sağladığı verim artışı apaçık görülmektedir. Sermayenin, gücün, deneyimin birleştirilmesi güç çarpanı etkisi doğurur. Bir bütünün gücü, onu oluşturan parçaların toplamından çok daha fazladır. On bakkal birleştiğinde onunun tek tek kazançlarının toplamından çok daha fazla kazanç sağlanır. Bin bakkal birleşirse verimlilik daha da artar.
Meslek odaları, üyelerini birleşmeye, kooperatifler kurmaya özendirmelidir. Daha da öteye aynı alandaki kooperatifler bir federasyon çatısı altında birleşmelidir. Marketler, büyük işletmeler, birkaç semayedarın olmak yerine esnaf kooperatiflerinin olmalıdır. Devlet kooperatifçiliğin gelişmesi için her türlü desteği vermeli, özendirmelidir.
MARKET KAÇINILMAZ
Günümüzde küçücük dükkanlar bile tabelalarına “market” yazıyor, onlar bir tarafa büyük marketler büyük bir ihtiyacı karşılıyor. Sayılarının artmasıyla insanlar, her ürün için ayrı dükkan gezmeden evlerinin birkaç yüz m. yakınında uygun fiyatlarla her türlü ihtiyacını bulabiliyor.
Fahiş fiyat konusunda en önemli denetleyici halkın kendisidir. Enflasyonun aşırı olduğu, gelirin gideri karşılamadığı günümüzde insanlar üç marketin fiyatlarını karşılaştırmadan tuz bile almıyor. Komşular birbirinin kapısını çalıp “Filan markette filan şey bugün çok ucuz, aman kaçırma.” haberi veriyor. Devlete ve belediyelere düşen maketlerin fizikî denetimi, son kullanma tarihi, etiketlerin istenen bilgileri içermesi ve okunabilir büyüklükte olması gibi hususların kontrolü olmalı.
