TÜRK DİL BAYRAMI ( 13 MAYIS 1277 )
TÜRKÇENİN RESMÎ DİL OLUŞUNUN 748.YIL DÖNÜMÜ
Karamanoğlu Mehmet Bey, 13. yüzyılda Karamanoğulları Beyliği’nin kurucusu ve ilk hükümdarıdır (1263-1277). Kerimüddin Karaman Bey’in en büyük oğlu olan Mehmet Bey, doğum tarihi bilinmemekle birlikte 1277 veya 1280 yılında hayatını kaybetmiştir. Askeri ve idari yetkinlikleriyle tanınan Mehmet Bey, bilim adamlarını çevresinde toplayarak kültürel çalışmalara önem vermiş bir devlet adamıdır. Babasının öldürülmesinden sonra kardeşleriyle birlikte zorlu bir dönem geçirmiş, 21 yaşında beyliğin başına geçerek Karamanoğulları’nı güçlendirmiştir. Moğollara karşı mücadele etmiş, Memlük Sultanı Baybars’ı desteklemiş ve Niğde, Aksaray, Konya gibi şehirleri beyliğine katmıştır. 1277’de Konya’yı ele geçirerek Selçuklu tahtına II. İzzettin Keykavus’un oğlu Gıyaseddin Siyavuş’u (Cimri) çıkarmış ve kendisi vezir olmuştur. Ancak Moğol-Selçuklu kuvvetleriyle girdiği bir savaşta kardeşleriyle birlikte şehit düşmüştür. Mezarı, Karaman’ın Ermenek ilçesine bağlı Balkusan Köyü’nde bulunmaktadır.
Karamanoğlu Mehmet Bey, Türk tarihinin en önemli kültürel adımlarından birini atarak 13 Mayıs 1277’de Konya’da ünlü dil fermanını yayınlamıştır. Bu fermanla Türkçeyi resmi dil ilan etmiş ve devlet işlerinde Arapça ile Farsça’nın hâkimiyetine son vermiştir. Fermanında, “Şimden gerü hiç kimesne kapuda ve dîvânda ve mecâlis ve seyrânda Türkî dilinden gayrı dil söylemeyeler.” (Bugünden sonra divanda, dergâhta, mecliste ve meydanda Türk dilinden başka dil konuşulmayacaktır.) diyerek Türkçenin kullanımını zorunlu kılmış, uymayanlara ağır cezalar öngörmüştür. Bu karar, Selçuklu Devleti’nin son dönemlerinde bilimde Arapça, edebiyatta Farsça ağırlığının olduğu bir dönemde Türkçenin korunması ve yaygınlaşması için atılmış devrim niteliğinde bir adımdır.
Türk kültürünün ve millet bilincinin korunmasında büyük rol oynayan bu ferman, Türkçenin devlet dili olarak ilk kez resmiyet kazanmasını sağlamıştır. Bu nedenle, her yıl 13 Mayıs, Karaman’da Türk Dil Bayramı olarak kutlanmaktadır. Karaman, “Türkçe’nin başkenti” olarak anılır ve bu tarihte Mehmet Bey’in fermanı anılarak Türkçenin önemi vurgulanır. Etkinlikler, Karaman, Ermenek ve Balkusan Köyü’nde düzenlenir; paneller, anma törenleri ve kültürel programlarla Türk dilinin korunması gerektiği mesajı verilir. Mehmet Bey’in adı, Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi, heykeller ve çeşitli kurumlarda yaşatılmaktadır.
Bazı tarihçiler, Mehmet Bey’in fermanının Türkçülükten çok, idari kontrol sağlama amacı taşıdığını, çünkü kendisinin ve Siyavuş’un Arapça-Farsça bilmediği için bu kararı aldığını öne sürmüştür. Ayrıca, Prof. Erdoğan Merçil gibi tarihçiler, fermanın Mehmet Bey’e ait olmayabileceğini ve 13 Mayıs tarihinin Fuad Köprülü tarafından ortaya atıldığını belirtmiş, Selçuklu kaynaklarında fermanın detaylarının net olmadığını savunmuştur. Ancak genel kabul, Mehmet Bey’in Türkçenin korunmasındaki rolünün büyük olduğu yönündedir.
Sonuç: Karamanoğlu Mehmet Bey, Türkçeyi devlet dili ilan ederek dil birliğini sağlamış ve Türk kültürünün Anadolu’da kökleşmesine katkı sunmuştur. Onun 13 Mayıs 1277 tarihli fermanı, Türk Dil Bayramı’nın temelini oluşturmuş ve Türkçenin geleceğini güvence altına almıştır. Bu ferman, Türk tarihinin en önemli kültürel miraslarından biri olarak kabul edilir.
Türkçenin resmî dil oluşunun 748. yıl dönümü ve Türk Dil Bayramınız Kutlu Olsun...
13 Mayıs 2025
M. Hüseyin OĞUZ
Jeoloji Mühendisi
